مقدمه

یکی از زیارتنامه‌های مشهور برای زیارت امام علی7 زیارت منقول از امام هادی7، معروف به زیارت «غدیریه» است. آن حضرت با حضور در کنار مرقد مطهر امیرالمؤمنین، ایشان را با این زیارتنامه زیارت کردند در این زیارتنامه علاوه بر سلام و عرض ارادت به ساحت مقدس امام علی7، فضائل آن حضرت در قرآن کریم و روایات پیامبر اکرم9 نیز بیان شده است. فضایل نقل‌شده در این زیارتنامه، بیشتر از منابع روایی و تاریخی نقل شده‌اند. از این‌رو مطالعه این زیارتنامه، شناخت و آگاهی ما را نسبت به امام علی7 افزایش می‌دهد.

درباره این زیارتنامه و بررسی سند و شرح محتوای آن در سال‌های اخیر کتاب‌های زیادی نوشته شده است که از جمله آنها می‌توان نوشته‌های زیر را نام برد:

1. در پیشگاه امام پارسایان، محمدرضا بحرینی.

2. شرح زیارة الغدیر سید عبدالمطلب الموسوی الخرسان.

3. غدیریه: نیم‌نگاهی به زیارت مخصوص عید غدیر خم از امام هادی7، مهدی نیلی‌پور.

4. نگاهی بر زیارت غدیریه، عبدالحسین طالعی و محمدحسین صفاخواه.

5. نجوا زیر آسمان غدیر، عبدالحسین طالعی.

6. سراج‌المنیر شرح زیارت غدیر، رضاقلی داوودی.

نگاهی به کتاب‌های تألیف‌شده نشان می‌دهد این آثار زیارت غدیریه را به تفصیل مورد بحث و بررسی قرار داده‌اند و از این‌رو، برای افرادی که به دنبال آشنایی اجمالی و مختصر با این زیارتنامه هستند، سودمند نیستند. پژوهش حاضر از نوع توصیفی - تحلیلی است و با روش کتابخانه‌ای اطلاعات مورد نیاز از منابع اسلامی (قرآن و روایات) گردآوری شده و به این سوال پاسخ می دهد که : متن و محتوای زیارت غدیریه امام هادی7 از چه میزان اعتبار برخوردار است و دارای چه مضامینی است ؟

فرضیه پژوهش آن است که زیارت غدیریه امام هادی7، با برخورداری از سند معتبر، با بهره‌گیری از آیات فراوان قرآن کریم و فرمایشات بسیار پیامبر اکرم9، به بیان فضایل امام علی7 پرداخته است. فضایلی مانند نزول آیه ولایت، آیه نبأ عظیم، لیلة المبیت، آیه تبلیغ و بسیاری دیگر در شأن امام علی7 نازل شده است.

در این نوشتار به معرفی اجمالی این زیارتنامه می‌پردازیم. ابتدا سند این زیارتنامه را بررسی، و در ادامه دیدگاه برخی از صاحب‌نظران، و نیز برخی تألیفات متأخر درباره زیارت غدیریه را مطرح می‌کنیم و در نهایت، با توجه به آیات و روایات به بیان فضایل امیرالمؤمنین می‌پردازیم.

بررسی سند زیارت غدیریه

زیارت امیرالمؤمنین7 در روز غدیر، یکی از زیارتنامه‌های معتبر است و به تعبیر شیخ عباس قمی در هدیة الزائرین، «در تمام زیارات مأثوره، زیارتی به این درجه از صحت و اعتبار و قوت سند پیدا نمی‌شود». (قمی، 1383ش، ص242) سند این زیارتنامه، مطابق آنچه ابن مشهدی در المزار الکبیر آورده، چنین است:

وَ أَخْبَرَنِی الْفَقِیهُ الْأَجَلُّ أَبُو الْفَضْلِ شَاذَانُ بْنُ جَبْرَئِیلَ الْقُمِّیُّ رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُ، عَنِ الْفَقِیهِ الْعِمَادِ مُحَمَّدِ بْنِ أَبِی الْقَاسِمِ الطَّبَرِیِّ، عَنْ أَبِی‌عَلِیٍّ، عَنْ وَالِدِهِ (محمد بن الحسن، شیخ طوسی)، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ مُحَمَّدِ بْنِ النُّعْمَانِ (شیخ مفید)، عَنْ أَبِی‌الْقَاسِمِ جَعْفَرِ بْنِ قُولَوَیْهِ، عَنْ مُحَمَّدِ بْنِ یَعْقُوبَ الْکُلَیْنِیِّ، عَنْ عَلِیِّ بْنِ إِبْرَاهِیمَ، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ أَبِی‌الْقَاسِمِ بْنِ رُوحٍ وَ عُثْمَانَ بْنِ سَعِیدٍ الْعَمْرِیِّ، عَنْ أَبِی مُحَمَّدٍ الْحَسَنِ بْنِ عَلِیٍّ الْعَسْکَرِیِّ، عَنْ أَبِیهِ صَلَوَاتُ اللَّهِ عَلَیْهِمَا... . (ابن مشهدی، 1419ق، ص263)

مشاهده می‌شود که در سند این حدیث بزرگان شیعه امامیه - همچون شیخ طوسی، شیخ مفید، ابن قولویه، کلینی - و دو تن از نایبان خاص امام زمان/ (ابوالقاسم، حسین  بن روح نوبختی و عثمان بن سعید عَمْری) قرار دارند. وجود این بزرگواران در سند روایت نظر مرحوم شیخ عباس قمی(1383ش، ص242) را، مبنی بر برخورداری این زیارت از بالاترین درجه از صحت و اعتبار، تأیید می‌کند. مطابق این سند و به فرموده امام حسن عسکری7، امام هادی7 در آن سالی که معتصم (خلیفه عباسی) آن حضرت را فراخوانده بود، امیرالمؤمنین7 را در روز غدیر این‌گونه زیارت کرد. (ابن مشهدی، 1419ق، ص264)

نکته دیگری که شیخ عباس قمی متذکر می‌شود این است که با این زیارتنامه می‌توان امام علی7 را در همه اوقات از نزدیک یا دور زیارت کرد. پس این زیارت به مکان یا زمان خاصی اختصاص ندارد و این فایده‌ای است که راغبان در عبادت و مشتاقان به زیارت شاه ولایت آن را غنیمت خواهند شمرد. (قمی، 1383ش، ص242)

زیارت غدیریه در نگاه بزرگان

علمای مکتب اهل بیت: بر این زیارت تأکید دارند: چنان‌که گذشت، مرحوم شیخ عباس قمی= در کتاب هدیة الزائرین به تمجید از این زیارتنامه پرداخته است؛ ایشان می‌نویسد: «شیخ جلیل محمد بن المشهدی=، که از بزرگان علماست، در مزار کبیر برای این زیارت شریف، سند بسیار معتبری ذکر کرده که کمتر خبری به قوت سند آن می‌رسد» او در ادامه می‌افزاید:

 و این سلسله شریفه همه از اعیان علما و شیوخ طایفه و رؤسای مذهب‌اند؛ و جناب ابوالقاسم بن روح و عثمان بن سعید هر دو از نواب امام عصر صلوات الله علیه‌ هستند و بعد از تأمل معلوم می‌شود که در تمام زیارات مأثوره زیارتی به این درجه از صحت و اعتبار و قوت سند پیدا نمی‌شود. (قمی، 1383ش، ص241 - 242)

مرحوم شیخ عباس قمی= در کتاب مفاتیح الجنان نیز در تمجید از این زیارتنامه و ترغیب به خواندن آن می‌نویسد:

مؤلف گوید که ما در کتاب هدیة الزائرین به سند این زیارت، و آنکه این زیارت را در هر روز از نزدیک و دور مى‌شود خواند، اشاره کردیم و این فایده جلیله‌اى است که البته راغبین در عبادت و شائقین زیارت حضرت شاه ولایت7 آن را غنیمت خواهند شمرد». (قمی، بی‌تا، ص373)

حضرت آیت‌الله وحید خراسانی درباره زیارت غدیریه گفته است:

امام دهم، علی بن محمد8، وقتی زیارت غدیر را انشا می‌کند، در آن زیارت روشن می‌شود که «قضیه» چه قضیه‌ای است، «شخص »چه شخصی است و «شخصیت» چه شخصیتی است. درک این زیارت، بدون مبالغه، از عهده تمام حکما و فقها بالاتر است. چند فراز از این زیارت خوانده می‌شود؛ منتها عالمان و متفکران باید در جمله به جمله آن دقت کنند. (صدیقیان، 1393ش، ص29)

حضرت آیت‌الله نوری همدانی درباره زیارت غدیریه آورده است:

امام هادی7 دو امتیاز مهم در تاریخ شیعه اسلام دارند: اولی زیارت جامعه کبیره و دیگری زیارت غدیر ایشان؛... در حقیقت این زیارتنامه یک دایرة‌المعارف تاریخی نسبت به اهل بیت: است؛‌مفصل‌ترین زیارت‌های ما زیارت غدیر حضرت هادی7 است. (همانجا)

آیت‌الله نجم‌الدین طبسی درباره این موضوع گفته است:

زیارت غدیریه از زیارات صحیح است؛ بندبند و کلمه به کلمه‌اش را مطالعه کنید؛ به سندهای معتبر رسیده که در شرایط سخت امام هادی7 بود؛ این زیارت را بخوانید ثواب آن به جای خود، 150 فضیلت از فضایل مولا در آن آمده است .(همانجا)

گزارشی از متن و محتوای زیارتنامه غدیریه

محور اصلی زیارت غدیریه، اصل «تولّی و تبرّی» و محتوای اصلی آن بیان «فضایل امام علی7» است. زیارت غدیریه مشحون از آیات قران کریم است. همچنین احادیث فراوانی نیز در آن نقل شده است. در واقع این زیارت مشتمل بر استدلال‌هایی از قرآن، روایات پیامبر  اکرم9 و بیان وقایع تاریخی است که مرتبت و منزلت امیرالمؤمنین7 را نشان می‌دهد. همچنین احادیثی از پیامبر اکرم9 درباره‌ منزلت و مقام بی‌مانند امام علی7 و وصایت و خلافت بلافصل آن حضرت، در این زیارت آمده، و بیش از دویست فضیلت از فضایل امیرالمؤمنین7 نیز در آن وارد شده است (آقاخانی، 1395ش، ص3). در این زیارتنامه همچنین به بخش‌هایی از تاریخ اسلام مرتبط با امام علی7 که شیعه و سنی آن را قبول دارند، و نیز به غصب خلافت و ستم‌هایی که به امیرالمؤمنین7 روا داشته شده، پرداخته است.

زیارتنامه با سلام بر پیامبر اکرم9 آغاز شده و با سلام بر انبیای الهی، فرشتگان مقرب و عباد صالح خداوند ادامه می‌یابد. در این زیارت امام هادی7 شش سلام به امیرالمؤمنین7 داده‌اند که در پی هر سلام اوصاف و مناقب آن حضرت آمده است؛ منقبت‌هایی که در احادیث نبوی وجود دارد.

لقب «امیرالمؤمنین» در این زیارت ده بار به کار برده شده که پنج بار آن همراه با سلام، سه بار برای شهادت (أشهد) و دو بار برای لعن دشمنان حضرت است. سیزده بار لفظ «أشهد» به کار رفته که با هر شهادتی چندین فضیلت از فضایل امیرالمؤمنین7 بیان می‌شود. هفت بار نیز لفظ «مولای» و «مولی المؤمنین» برای امیرالمؤمنین7 به کار رفته است.

در این زیارتنامه مجموعه‌ای از صفات حضرت - که بندگی محض ایشان از اوامر الهی و اطاعت از رسول‌الله9 را نشان می‌دهد و قرآن، احادیث و تاریخ نمایانگر آن هستند - بیان می‌شود. همچنین در این زیارتنامه به فضایل حضرت امیرالمؤمنین7 در جنگ‌هایی که حضرت در زمان رسول‌الله9 در آنها شرکت کردند - از جمله جنگ بدر، احد، احزاب، حنین، خیبر و جنگ‌های زمان حکومت حضرت (جمل، صفین، نهروان) که ناکثین، قاسطین و مارقین به ایشان تحمیل کردند - نیز اشاره شده است.

در بخش آخر زیارت به بر پا شدن حقیقت و عدالت از طرف حضرت علی7 اشاره شده است. در این بخش از زیارت، امام هادی7 چند گروه را، که در حق انبیا و اوصیای انبیا: ستم کردند، لعن می‌کنند و از خداوند می‌خواهند آن حضرت را در زمره‌ کسانی قرار دهد که به واسطه‌ ولایت و محبت محمد و آل محمد: به فوز و سعادت رسیده و ایمن از عذاب شده‌اند. در توضیح مطالب پی‌گفته می‌توان گفت: بخش‌های مهم این فضیلت‌ها عبارتند از:

1. فضیلت‌های قرآنی: در این زیارت 78 آیه آمده است که بر محور بیان فضایل امیرالمؤمنین7 است؛ نظیر آیه لیلة المبیت، تبلیغ، ولایت و... که در ادامه به آنها خواهیم پرداخت.

2. فضیلت‌های حدیثی: در زیارت غدیریه فضایلی که در منابع حدیثی شیعه و اهل سنت پشتوانه روایی دارد، بیان شده است؛ حدود 206 فضیلت در این زیارتنامه آمده است؛ مانند:

«أَمِیرَ الْمُؤْمِنِینَ، وَ سَیِّدَ الْوَصِیِّینَ، وَ وَارِثَ عِلْمِ النَّبِیِّینَ، وَ وَلِیَّ رَبِّ الْعَالَمِینَ»، «مَوْلَى الْمُؤْمِنِینَ»، «أَمِینَ اللَّهِ فِی أَرْضِهِ، وَ سَفِیرَهُ فِی خَلْقِهِ، وَ حُجَّتَهُ الْبَالِغَةَ عَلَى عِبَادِهِ»، «دِینَ اللَّهِ الْقَوِیمَ، وَ صِرَاطَهُ الْمُسْتَقِیمَ»، «النَّبَأُ الْعَظِیمُ، الَّذِی هُمْ فِیهِ مُخْتَلِفُونَ، وَ عَنْهُ یُسْأَلُونَ»، «آمَنْتَ بِاللَّهِ وَ هُمْ مُشْرِکُونَ، وَ صَدَّقْتَ بِالْحَقِّ وَ هُمْ مُکَذِّبُونَ، وَ جَاهَدْتَ وَ هُمْ مُحْجِمُونَ، وَ عَبَدْتَ اللَّهَ مُخْلِصاً لَهُ الدِّینَ، صَابِراً مُحْتَسِباً حَتَّى أَتَاکَ الْیَقِینُ»، «سَیِّدَ الْمُسْلِمِینَ، وَ یَعْسُوبَ الْمُؤْمِنِینَ، وَ إِمَامَ الْمُتَّقِینَ، وَ قَائِدَ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ»، «حَائِزٌ دَرَجَةَ الصَّبْرِ، فَائِزٌ بِعَظِیمِ‌ الْأَجْرِ»، «الْحُجَّةُ الْبَالِغَةُ، وَ الْمَحَجَّةُ الْوَاضِحَةُ، وَ النِّعْمَةُ السَّابِغَةُ، وَ الْبُرْهَانُ الْمُنِیرُ»، «الْکَاظِمُ لِلْغَیْظِ، وَ الْعَافِی عَنِ النَّاسِ»، «الصَّابِرُ فِی الْبَأْساءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ حِینَ الْبَأْسِ»، «الْقَاسِمُ بِالسَّوِیَّةِ، وَ الْعَادِلُ فِی الرَّعِیَّةِ، وَ الْعَالِمُ‌ بِحُدُودِ اللَّهِ‌ مِنْ جَمِیعِ الْبَرِیَّةِ»، «الْمَخْصُوصُ بِعِلْمِ التَّنْزِیلِ وَ حُکْمِ‌ التَّأْوِیلِ، وَ نَصْرِ الرَّسُولِ»، «أَحْسَنُ‌ الْخَلْقِ‌ عِبَادَةً، وَ أَخْلَصُهُمْ زَهَادَةً، وَ أَذَبُّهُمْ عَنِ الدِّینِ»... .(ابن مشهدی، 1419ق، ص264 - 281)

این فضایل، سندهای بسیاری در روایات عامه و خاصه دارد و نشان‌دهنده روح بزرگ امیر مؤمنان7 است. (برای مطالعه بیشتر، به کتاب «الغدیر« علامه امینی مراجعه شود).

3. فضیلت‌های تاریخی: این زیارت مطالبی از رشادت‌های تاریخی امام علی7 و فداکاری‌های آن حضرت در راه دین اسلام بیان کرده است؛ از جمله: جنگ‌های بدر، اُحد، احزاب، حُنین، صفّین، جمل، نهروان و... . در این زیارت همچنین به ماجرای فدک، بیزاری از دشمنان ولایت، برائت از قاتلان امام حسین7 و شهادت عمّار، حضرت علی7 و سیدالشّهدا7 اشاره شده است.

در ادامه برخی از استنادات قرآنی و روایی فضایل مطرح‌شده امام علی7 در این زیارت را بررسی می‌کنیم.

برخی از استنادات قرآنی فضایل امیرالمؤمنین7 در زیارت غدیریه

استنادات قرآنی در زیارت غدیریه فراوان است. این استنادات گاه به طور مستقیم (عین آیه آمده) و گاه به طور غیر مستقیم (به مضمون آیه اشاره شده) است. این آیات را به لحاظ موضوع می‌توان به چند دسته تقسیم کرد:

1. آیاتی که امام هادی7 شأن نزول آن را امیرالمؤمنین علی7 می‌داند؛

2. آیاتی که فضایل و مناقب امیرالمؤمنین7 را بیان می‌کند؛

3. آیاتی که سرنوشت شوم منکران ولایت را بیان می‌کند.

در ادامه به بیان برخی از این استنادات قرآنی می‌پردازیم:

1. نبأ عظیم

امام هادی7 در فرازی ازاین زیارت به آیات ابتدایی سوره نبأ اشاره کرده و می‌فرمایند:

اَلسَّلامُ عَلَیْکَ اَیُّهَا النَّبَأُ الْعَظیمُ، اَلَّذى هُمْ فیهِ مُخْتَلِفُونَ (ابن مشهدی، 1419ق، ص264).

در روایاتی که از پیشوایان معصوم رسیده است، «نبأ عظیم» به مسئلة ولایت و امامت امیر مؤمنان علی7 تفسیر شده که در روز قیامت از آن سؤال خواهد شد. امام صادق7 درتعیین مصداق نبأ عظیم فرمودند: النَبَأُ الْعَظِیمُ «الْوَلَایَهًْ» خبر بزرگ، ولایت است (کلینی، 1407، ج 1، ص418). پس علّت اینکه در قیامت، از امامت حضرت علی7 سؤال می‌شود این است که ایشان امام هستند. بدین ترتیب مفهوم نبأ عظیم، هم بر موضوع قیامت و هم بر امر ولایت قابل صدق است و می‌توان گفت هر دو مقوله، مصداق (نبأ عظیم) می‌باشد.

2. صراط مستقیم

امام هادی7 با اشاره به آیه 78 سوره انعام، صراط مستقیم را پیروی از امیرالمؤمنین دانسته و می‌فرمایند: «وَ أَشْهَدُ أَنَّکَ‌ الْمَعْنِیُ‌ بِقَوْلِ الْعَزِیزِ الرَّحِیمِ: (وَ أَنَّ هذا صِراطِی مُسْتَقِیماً فَاتَّبِعُوهُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُلَ فَتَفَرَّقَ بِکُمْ عَنْ سَبِیلِهِ)». (انعام: 153) .(ابن مشهدی، 1419ق، ص266) و در عبارتی دیگر می‌فرماید: «السَّلَامُ عَلَیْکَ یَا دِینَ اللَّهِ الْقَوِیمَ، وَ صِرَاطَهُ الْمُسْتَقِیم‌». (ابن مشهدی، 1419ق، ص264)

کلمه«صراط» در قرآن با صفت «مستقیم»، به معنای «راه روشن» و به صورت مفرد آمده و تثنیه و جمع ندارد و این قرینه است بر اینکه صراط مستقیم، یک راه بیشتر نیست. (طباطبایی، 1417ق، ج1، ص32) در روایات رسول خدا9، «صراط مستقیم» به «امام علی7» تفسیر شده است؛ برای مثال پیامبر اکرم به حضرت علی7 فرمودند:

وَ أَنْتَ‌ الطَّرِیقُ‌ الْوَاضِحُ‌ وَ أَنْتَ الصِّرَاطُ الْمُسْتَقِیمُ وَ أَنْتَ قَائِدُ الْغُرِّ الْمُحَجَّلِینَ وَ أَنْتَ یَعْسُوبُ الْمُؤْمِنِینَ. (شیخ صدوق، 1376ش، ص306)

تو راه روشن خداوند و صراط مستقیم و رهبر پیشانی‌سفیدان و دست‌وپاسفیدان (مؤمنان) و پادشاه مؤمنان هستی.

3. آیه ولایت

یکی دیگر از آیاتی که در شأن امیرالمؤمنین7 نازل شده و در این زیارت هم به آن توجه شده است(ابن مشهدی، 1419ق، ص272)، آیة 55 سوره مائده (معروف به آیه ولایت) است امام در این زمینه می‌فرماید:

و لَقَد اَنزَلَ اللهَ تَعالی فیکَ مِن قَبلُ وَ هُم کارِهون: (إِنَّمَا وَلِیُّکُمُ اللهُ وَرَسُولُهُ وَالَّذِینَ آمَنُوا الَّذِینَ یُقِیمُونَ الصَّلَاةًَ وَیُؤْتُونَ الزَّکَاةًَ وَهُمْ رَاکِعُونَ).

سرپرست و ولى شما، تنها خداست و پیامبر او و آنها که ایمان آورده‌اند؛ همان‌ها که نماز را برپا مى‌دارند و در حال رکوع زکات مى‌دهند.

بسیاری از مفسران و محدثان گفته‌اند که این آیه در شأن علی7 نازل شده است. سیوطی در تفسیر الدّرالمنثور ذیل این آیه از «ابن عباس» نقل می‌کند که علی7 در حال رکوع نماز بود که سائلی تقاضای کمک کرد و آن حضرت انگشترش را به او صدقه داد. پیامبر9 از او پرسید: «چه کسی این انگشتر را به تو صدقه داد؟». آن سائل به امیرالمؤمنین اشاره کرد و گفت: «آن مرد که در حال رکوع است».در این هنگام آیه (اِنِّما وَلیُّکُمْ اللهُ وَ رَسُولُهُ...) نازل شد. (سیوطی، 1404ق، ج2، ص293)

4. آیه تبلیغ

آیه تبلیغ (مائده: 67) ،که در واقعه غدیر خم بر پیامبر9 نازل شد، از اشارات امام هادی7 در زیارت غدیریه است که در آن چنین آمده است:

فلمّا أشفَقَ مِن فتنة و الفاسقین أتقی فیکَ المنافقین أوحی الله رَبُّ العالَمین: (یا أَیُّهَا الرَّسُولُ بَلِّغْ ما أُنْزِلَ إِلَیْکَ مِنْ رَبِّکَ وَ إِنْ لَمْ تَفْعَلْ فَما بَلَّغْتَ رِسالَتَهُ وَ اللهُ یَعْصِمُکَ مِنَ النَّاسِ). (ابن مشهدی، 1419ق، ص271).

اى پیامبر، آنچه از طرف پروردگارت بر تو نازل شده است، کاملًا [به مردم] برسان! و اگر نکنى، رسالت او را انجام نداده‌اى! خداوند تو را از [خطرات احتمالى] مردم نگاه مى‌دارد و خداوند جمعیت کافران (لجوج) را هدایت نمى‌کند.

متأسفانه پیش‌داوری‌ها و تعصب‌هاى مذهبى مانع از آن شده است که حقایق مربوط به این آیه بدون پرده‌پوشى در اختیار همه مسلمین قرار گیرد، اما در عین حال در کتاب‌هاى مختلف که دانشمندان اهل تسنن - اعم از تفسیر، حدیث و... - روایات زیادى دیده مى‌شود که با صراحت مى‌گوید: آیه فوق درباره على7 نازل شده است. این روایات را جمع زیادى از صحابه - از جمله زید بن ارقم، ابو سعید خدرى، ابن عباس، جابر بن عبدالله انصارى، ابو هریره، براء بن عازب، حذیفه، عامر بن لیلى بن ضمره و ابن مسعود» - نقل کرده‌اند و گفته‌اند که آیه فوق درباره على7 و داستان روز غدیر نازل شده است.

دانشمندان بسیاری از اهل سنت روایات مذکور را در کتاب‌های خود نقل کرده‌اند؛ از جمله: حافظ ابو نعیم اصفهانى در ما نزل من القرآن فى على، ابو الحسن واحدى نیشابورى در اسباب النزول، حافظ ابوسعید سجستانى در الولایه، ابن عساکر در تاریخ مدینة دمشق، فخر رازى در تفسیر کبیر، ابو اسحاق حموینى در فرائد السمطین، جلال‌الدین سیوطى در الدر المنثور، شهاب الدین آلوسى شافعى در روح المعانى و ... . (ر. ک: مکارم شیرازی، 1374ش، ج5، ص5 - 7)

5. آیه لیلة المبیت

امام هادی7 در این زیارتنامه خوابیدن حضرت علی7 در بستر پیامبر اکرم9 را مطرح کرده و این را فضیلتی برای امیرالمؤمنین7 می‌داند و این‌گونه می‌فرماید:

و در آرمیدن در بستر پیامبر9 شبیه به اسماعیل ذبیح7 شدى؛ چه آنکه تو نیز مانند او قبول کردى و اطاعت نمودى‌ به همان صورت که اسماعیل صابرانه و پاداش‌خواهانه اطاعت کرد؛ وقتى که ابراهیم به او گفت: (یا بُنَیَّ إِنِّی أَرى‌ فِی الْمَنامِ أَنِّی أَذْبَحُکَ فَانْظُرْ ما ذا تَرى‌ قالَ یا أَبَتِ افْعَلْ ما تُؤْمَرُ سَتَجِدُنی إِنْ شاءَ اللهُ مِنَ الصَّابِرینَ) (صافات/102) [1] و نیز زمانى که پیامبر9 تو را در بسترش خواباند و به تو فرمان داد در خوابگاهش بیارامى و او را با جانت از شر دشمنانش حفظ کنى، فرمانبردارانه به پذیرش دعوتش شتافتى و خود را براى کشته شدن آماده کردى، در نتیجه خدا از فرمانبرداری‌ات قدردانى کرد و از کار زیبایت به گفتارش جلّ ذکره در قرآن پرده برداشت؛ آنجا که‌ فرمود: (وَ مِنَ النَّاسِ مَنْ یَشْری نَفْسَهُ ابْتِغاءَ مَرْضاتِ اللهِ) (بقره/207)[2] (ابن مشهدی، 1419ق، ص279)

روایات زیادی درباره خوابیدن امام علی7 در شب هجرت به جای پیامبر اکرم9 وارد شده است؛ (برای مثال؛ ر. ک: به طوسی، 1414ق، ص446) ابن ابی‌الحدید معتزلی، که از اهل سنت است، درباره تفسیر این آیه معتقد است: «حماسه علی7 در لیلة المبیت را همه تأیید کرده‌اند و جز دیوانگان و غیر مسلمانان آن را انکار نمی‌کنند». (ابن ابی الحدید، 1404ق، ج13، ص262)

6. آیه تطهیر

آیه تطهیر یکی دیگر از آیاتی است که به اثبات ولایت و عصمت برای اهل بیت: می‌پردازد:

 (إِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذْهِبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَ یُطَهِّرَکُمْ تَطْهیرا). (احزاب/33)

همانا خداوند اراده کرده است که پلیدی را از شما اهل بیت دور کند و شما را پاک گرداند.

امام هادی7 این ویژگی را فضیلتی برای اهل بیت: می‌شمارد و می‌فرماید:

وَ قَدْ أَعْلَى اللَّهُ تَعَالَى عَلَى الْأُمَّةِ دَرَجَتَکُمْ، وَ رَفَعَ مَنْزِلَتَکُمْ، وَ أَبَانَ‌ فَضْلَکُمْ، وَ شَرَّفَکُمْ عَلَى الْعَالَمِینَ، فَأَذْهَبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ وَ طَهَّرَکُمْ تَطْهِیراً. (ابن مشهدی، 1419ق، ص278)

بر اساس روایات متواتری که در کتب معتبر شیعه و اهل سنت آمده، مراد از «اهل بیت»؛ پنج تن آل عبا (حضرت محمّد، امیرمؤمنان علی، حضرت فاطمه زهرا و حسنین:) هستند (برای مثال؛ ر. ک: طبرسی، 1372ش، ج8، ص559)؛ مثلاً در کتب اهل سنت از ام سلمه چنین نقل شده است: