انتشارنامه هاوگفت وگوهاى حضرت امام حسین علیه السلام درجامعه جهانى انگلیسى‏
 
محمدرضا فخر روحانى‏
 
براى شناخت درست هر مکتبى لازم است که آرا و اندیشه‏هاى اصلى بنیان‏گذار (ان) آن مکتب را از زبان و قلم خودشان دریافت کرد. بى‏تردید براى شناخت عاشورا و پشت صحنه‏هاى آن، لازم است که به فرموده‏هاى حضرت امام حسین (علیه السلام) گوش فرا داد و مکتوبات آن بزرگوار را هم از عمق جان خواند. بدون چنین مقدمه‏اى، فهم درست ابعاد واقعه عاشورا داراى کاستى‏هاى فراوان خواهد بود. پیش از این، برخى عبارت‏ها و جمله‏هاى حضرت امام حسین (علیه السلام) به زبان انگلیسى ترجمه شده بود، لکن مجموعه کامل فرمایشات آن حضرت تا پیش از کتاب مورد بحث، به زبان انگلیسى ترجمه نشده بود.
از زمانى که نگارنده مقاله حاضر، به گردآورى و شرح اشعارى که به زبان انگلیسى درباره واقعه عاشورا سروده شده‏اند را آغاز کرد، همواره این ضرورت و کاستى را حس مى‏کرد، ولى باز هم به خود امید مى‏داد که ممکن است این خطبه‏ها در جایى و توسط کسى که وى او را نمى‏شناسد، به انگلیسى ترجمه شده باشد. با گذشت زمان و تفحص بیشتر، کم‏کم یقین حاصل شد که چنین کارى انجام نشده و براى تکمیل ادبیات پژوهشى مطالعات عاشورایى و معطوف به عاشورا باید این مهم انجام مى‏گرفت. نگارنده این سطور بسیار خداوند بزرگ را شاکر است که وى را به چنین توفیقى مفتخر ساخته است. الحمدلله رب‏العالمین.
در آغاز و پیش از ترجمه انگلیسى باید کارهایى صورت مى‏گرفت. نخست، بازخوانى فرموده‏هاى حضرت امام حسین (علیه السلام) با نگاه خاص به ترجمه آن بود. چه‏بسا بسیارى از فرموده‏هاى آن حضرت باید به صورت تفسیر شده مطالعه مى‏شد. در هنگام ترجمه و براى اتقان بیشتر، عمده منابعى که مؤلف محترم حضرت آیت‏الله محمدصادق نجمى استفاده کرده بود، تهیه شد. بحث فرهنگ لغت عربى- انگلیسى و واژه‏نامه‏هاى اصطلاحات دینى، در گذر این تجربه، نیاز به مقاله‏اى جداگانه دارد. در جریان این ترجمه به اثبات رسید که با کمال تأسف، بیشتر فرهنگ لغت‏هاى فارسى- انگلیسى پدید آمده در ایران، براى کار جدى در حوزه معارف دینى و تاریخ اسلام مناسب نیستند. تنها یک فرهنگ لغت فارسى- انگلیسى کارآمد به نظر مى‏رسد و آن فرهنگى است که مستشرق آلمانى «اشتاینگس» آن را در لندن منتشر کرد.
در هر فصلى ابتدا کلام حضرت امام حسین (علیه السلام) از عربى به انگلیسى ترجمه گشت و سپس توضیحات مرحوم آیت‏الله نجمى آورده شد. در فرآیند این ترجمه، متن فارسى در زبان انگلیسى بازآفرینى شده است؛ بدین معنا که نه تنها واژگان و جمله‏ها، بلکه پاراگراف‏ها هم انگلیسى‏سازى شدند؛ زیرا ساختار پاراگراف‏ها در زبان انگلیسى تابع قواعد و اصول خاصى است که عدول از آنها متن را بدریخت و به لحاظ انسجام بدخوانش مى‏کند.
در سطح واژگان، از اصول و ضوابط واژه‏گزینى آکادمیک پیروى شده است. مداقه در نظر بزرگان فن معانى و بیان در فرهنگ و تمدن علمى مغرب زمین و دقت در آثار آنها و ظرایفى که یک متن علمى را از سایر متون متمایز مى‏سازد، بسیار سودمند واقع شد.
ارجاعات قرآنى هم در این اثر درج شده‏اند. در ترجمه انگلیسى، هر جا که عبارتى قرآنى یا برگرفته از آیات قرآن کریم در خطبه‏هاى حضرت امام حسین (علیه السلام) آورده شده بود، عبارت به عبارت در ترجمه انگلیسى مشخص شد. البته از ترجمه‏هاى گوناگونى استفاده شد. تجربه نشان داده ترجمه‏هایى که توسط عرب‏زبان‏ها صورت مى‏گیرد، رساتر از سایر ترجمه‏هاست. شاید یک مورد استثنایى بزرگ در این مورد، ترجمه‏اى انگلیسى از قرآن کریم است که به دست یک عالم شیعه هندى و براساس روایات تفسیرى ائمه اطهار (علیهم السلام) صورت گرفته است.
در سرتاسر این ترجمه، از متون موازى بهره گرفته شده است. متون موازى به هر دو متنى گفته مى‏شود که به لحاظ بار دانش موجود در آنها به صورت مساوىً معتبر باشند که ترجمه‏ها هم از این نوع به شمار مى‏روند. تجربه نشان داد که ترجمه برخى از کتاب‏هاى تاریخ اسلام و تاریخ زندگانى ائمه اطهار (علیهم السلام) که به قلم برخى شرق‏شناسان نوشته شده، از درجه اعتبار ساقط است، ولى با تأسف برخى ناشران مسلمان همان آثار را بارها طبع و نشر کرده‏اند.
در این اثر توضیحاتى برابر پیشینه ذهنى متعارف خوانندگان انگلیسى زبان داده شده است. از آن‏جا که در جهان امروز، زبان انگلیسى کاربردى جهانى دارد، مواردى که خاص اعتقادات یا تاریخ دینى اسلام است، چه در متن اصلى و چه در پى‏نوشت‏ها، براى خوانندگان روشن شده است. مثلًا حرمت شرب خمر در اسلام بیان شده است.
نام‏ها و القاب متعدد، به یک نام اصلى تبدیل شده‏اند. در فرهنگ شیعى و به‏ویژه ایرانى، کنیه‏ها و القاب متعددى براى شخصیت‏هاى دینى به‏کار مى‏رود؛ مثلًا در کتاب «مناقب آل ابى‏طالب» از ابن شهرآشوب بیش از 60 لقب براى حضرت امام حسین (علیه السلام) آمده که اگر آنچه در زیارتنامه‏هاى آن حضرت موجود است و آنچه ادبا در اشعارشان آورده‏اند را هم بدان بیافزاییم، فهرستى بلند مى‏شود که خود کتابى جداگانه مى‏طلبد. طبیعى است که ترجمه تحت‏اللفظى این القاب به سردرگمى خوانندگان انگلیسى‏زبان مى‏انجامد. راه حل آسان این بود که همه القاب و کنیه‏ها به نام شریف «امام الحسین» ترجمه شده‏اند. البته در ضبط اعلام، خوانش عربى فصیح و معتبر آنها به انگلیسى حرف‏نگارى شده و نه خوانش فارسى آنها.
اعلام شخصیت‏ها بر اساس کتاب‏هاى معتبر در پانوشت‏ها توضیح داده شده‏اند. در این باره از کتاب حجةالاسلام جناب آقاى محمدباقر پورامینى (دام عزه) به نام «چهره‏ها در حماسه کربلا» و کتاب «حیاة الامام‏الحسین (علیه السلام)» از مرحوم آیت‏الله شیخ باقر شریف‏القرشى بسیار بهره بردیم. درباره اصحاب آن حضرت نیز کتاب ارجمند «ابصارالعین فى انصارالحسین» مرحوم علامه شیخ محمدطاهر السماوى سودمند واقع شد.
اعلام جغرافیایى بر پایه کتاب‏هاى معتبر توضیح داده شده‏اند. درباره اعلام جغرافیایى از منابع انگلیسى و عربى استفاده شد که یکى از آنها کتاب «معجم البلدان» یاقوت حموى است.
در فرآیند نگارش کتاب اصلى، مرحوم آیت‏الله نجمى به روایات اهل سنت هم ارجاع داده‏اند. در ترجمه این‏گونه روایات، از همان جوامع حدیثى اهل سنت که به قلم برادران اهل سنت به انگلیسى ترجمه شده، استفاده شد. مثلًا روایت معروف جناب عبدالله بن عمر که در صحیح بخارى نقل شده، از ترجمه انگلیسى صحیح بخارى گرفته و البته ارجاع دقیق به شماره جلد، شماره صفحه و شماره حدیث آن هم درج شد.
ترجمه انگلیسى، افزوده‏هایى هم دارد. در آغاز کتاب خلاصه‏اى از زندگى‏نامه آیت‏الله نجمى آمده است. همچنین سه نقشه که مربوط به مسیر حرکت حضرت امام حسین (علیه السلام) از مدینه تا مکه و از آن‏جا تا کربلاست، به صورت منزل به منزل و با تطبیق بر جغرافیاى سیاسى امروز حجاز و عراق، با درج نام همه اماکن ضمیمه شده است. در پایان کتاب هم دو فهرست کتاب‏شناسى دیده مى‏شود. یکى فهرست کتاب‏هایى که آیت‏الله نجمى در تألیف کتاب‏ به فارسى استفاده کرده‏اند (که همکارى فرزند آن بزرگوار، جناب حجت‏الاسلام جناب آقاى احمد نجمى بسیار مؤثر بود) و دیگرى کتاب‏ها و منابعى که این نگارنده براى ترجمه انگلیسى از آنها استفاده کرده است.
بر اساس آنچه ناشر محترم و شیعه انگلیسى کتاب به این نگارنده گفته است، این کتاب اندکى پس از انتشار در انگلستان نایاب شده است. سایت‏هاى بسیارى این کتاب را به عنوان کتاب مرجع معرفى کرده‏اند و بسیارى از دانشگاه‏هاى انگلیسى زبان، این اثر را در فهرست منابع درسى براى دانشجویان دوره‏هاى تحصیلات تکمیلى به‏ویژه دکترا قرار داده‏اند. تقریظهایى که استادان مسیحى در این باره نوشته‏اند، از جمله نوشته اسقف مسیحى آمریکایى جناب دکتر «پیتر فورد» بسیار رسا و خواندنى است. البته بدیهى است که این همه، هنر حضرت امام حسین (علیه السلام) است که صد البته این همه آوازه‏ها از شه بُوَد، گرچه از حلقوم عبدالله بود.
سخن پایانى این‏که ترجمه این کتاب و به‏ویژه سخنان گهربار حضرت امام حسین (علیه السلام) تنها یکى از مراحل معرفى کردن آن بزرگوار به جامعه جهانى انگلیسى‏زبان است و باید بکوشیم که ادبیات عاشورا (چه اشعار و مراثى و چه پژوهش‏هاى علمى- تاریخى) را در سطح عالى‏ترین ادبیات کلاسیک به جهان معرفى کنیم.
عنوان کتاب به زبان انگلیسى چنین است:
From Medina to Karbala in the Words of Imam al- Husayn.
ناشر کتاب در انگلستان و در شهر بیرمنگام مستقر است:
Birmangam: Sun Behind the Cloud www. sunbehind the cloud. com
توجه: کتاب داراى ناشر مشترک است و آن: انتشارات حرم مطهر حضرت امام حسین (علیه السلام) در کربلاست.
سال نشر 2012 میلادى.[1]
 
 
[1] جمعى از نویسندگان، فرهنگ زیارت - فصلنامه فرهنگى، اجتماعى، سیاسى، تاریخى، 25جلد، سازمان حج و زیارت، حوزه نمایندگى ولى فقیه در امور حج و زیارات - تهران - ایران، چاپ: 1، 1388 ه.ش.