فصلنامه فرهنگ زیارت

فصلنامه فرهنگ زیارت

کتاب‌شناسی کاظمین دریک نگاه

نویسنده
چکیده
علماى اسلام، به‏ویژه دانشمندان و نویسندگان شیعه، همواره با دیده احترام به مقام شامخ امامان معصوم نگریسته و در آثار خود، با علاقه و احترام از ایشان و مقابر شریفشان یاد کرده‏اند. کشور عراق، افتخار میزبانى شش امام معصوم را دارد و شهر کاظمین نیز، با وجود مرقد مطهر امام کاظم (ع) و امام جواد (ع)، از احترام و تقدس ویژه‏اى نزد شیعیان برخوردار است. دانشمندان و نویسندگان شیعه، نوشتن درباره کاظمین و امامان مدفون در این شهر را افتخار و فضیلتى بزرگ براى خود دانسته و همواره در این زمینه قلم زده‏اند. این نوشتار به معرفى آثارى پرداخته که هر یک به‏نوعى به کاظمین و امام کاظم (ع) و امام جواد (ع)، مربوط است. نخست، 74 کتاب و مقاله عربى را معرفى کرده که در مجموعه‏ها و موسوعه‏ها چاپ شده؛ در ادامه درباره 2 مجله عربى و نیز 2 کتاب به زبان اردو توضیح مختصرى مى‏دهد و در انتها مشخصات کتاب‏شناسى 85 کتاب و مقاله فارسى را بیان مى‏کند.
 
کلیدواژه‌ها

کتاب‏ها و مقاله ‏هاى عربى‏

الامام الکاظم (ع)، تهران، دارالتوحید، 1403 ق، جیبى، چ اول، 143 صفحه، در صفحه 128 تا 140 در بناء و تاریخ مشهد الکاظمین (علیهم السلام).

امتیاز کهرباء الکاظمیة امام القضاء بغداد، عبدالحسین، محمد (1899- 1952 م)، بغداد، 1957 م، در مجله بلاغ نیز به چاپ رسیده.

امتیاز کهرباء الکاظمیة امام القضاء، قطیفى، عبدالحسین (1916 م)، بغداد، 1947 م، در مجله بلاغ، شماره 2 و 3 در صفحه 124 نیز به چاپ رسیده.

البدایة والنهایة، ابن‏کثیر دمشقى، اسماعیل (774 ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربى، 1408 ق، وزیرى، چ اول، در جلد 10 صفحه 197 و 198 در مورد مقابر قریش و گورستان کاظمیه و مرقد مطهر کاظمین (علیهم السلام).

بل الصدى (ارجوزة فى تاریخ الکاظمیة)، محفوظ، حسین على (1345- 1430 ق).

بیوتات الکاظمیة المقدسة، علوى، سید عادل (1955 م)، قم مؤسسة الاسلامیة العامة للتبلیغ والارشاد، 1419 ق، وزیرى، 24 صفحه.

تاریخ الامامین الکاظمین (علیهم السلام) و روضتها الشریفه، نقدى، جعفر (1303- 1370 ق) نجف، 1950 م، وزیرى، 123 صفحه، در ضمن العتبات المقدسه هم به چاپ رسیده، بغداد، مطبعة العربیة، 1369 ق، رقعى، 128 صفحه.

تاریخ الصحافة فى الکاظمیة، آل یاسین، محمدحسن (1351 م- 1427 ق) بغداد، 1969 م.

تاریخ العراق بین احتلالین، عزاوى، عباس (138- 1291 ق)، قم الشریف الرضى، 1410 ق، وزیرى، 8 جلد در 5 مجلد، در صفحات و جلدهاى مختلف درباره کاظمین بحث شده، از جمله: جلد 7، ص 27، 106، 169، 240- 241 و جلد 8، ص 136.

تاریخ الکاظمیة، محفوظ، حسین‏على (1345- 1430 ق).

تاریخ الکاظمیه فى القدیم والحدیث، آل‏یاسین، راضى بن عبدالحسین (1314- 1371 ق)، بغداد، 1343 ق.

تاریخ المراقد الحسین و اهل بیته و انصاره، کرباسى، محمدصادق (1366 ق)، این کتاب بخشى از دائرة المعارف الحسینیه نویسنده مى‏باشد. لندن، المرکز الحسینى للدراسات، 1419- 1433 ق، وزیرى، 7 جلد، در صفحات و جلدهاى مختلف.

الجغرافیة الاجتماعیة لمدینة الکاظمیة الکبرى، الدلوى، فریق محمود حمزه، بغداد، دارالحریة 1975 م، وزیرى، چ اول، 243 صفحه.

جغرافیة العراق و تاریخه القدیم، اسدى، عبدالرزاق سعید، نجف، مطبعة العلمیة، 1358 ق، رقعى، 128 صفحه، در ص 84 درباره مقابر قریش.

حوادث بغداد فى اثنى عشر قرنا، الوردى، باقر أمین، بغداد، مکتبة النهضة 1989 م، وزیرى، چ اول، در صفحات 19، 28 درباره مقابر قریش در کاظمیه.

الحوادث الجامعة والتجارب النافعة، منسوب به ابن‏فوطى، (642- 723 ق) بیروت، دارالغرب الاسلامى، 1997 م، وزیرى، چ اول، در صفحات متعدد در مورد کاظمین، مثل ص 124، 273- 274، 277- 278، 288.

خزانة الدکتور حسین على محفوظ بالکاظمیة، محفوظ، حسین على (1345- 1430 ق).

خزانة کتب الکاظمیة، محفوظ، حسین على (1345- 1430 ق)، قاهره، 1960 م.

خزانة کتب الکاظمیة قدیما و حدیثا، محفوظ، حسین على (1345- 1430 ق)، بغداد، 1959 م.

دائرة المعارف الاسلامیة الشیعیة، امین، حسن (1326- 1423 ق) بیروت، دارالتعارف للمطبوعات، 1422 ق، رحلى، چ ششم، در جلد 18 در ص 371 تا 390 درباره کاظمین (علیهم السلام).

دائرة المعارف الشیعیة العامة، اعلمى، محمدحسین (1393 1320 ق)، بیروت، مؤسسة الاعلمى للمطبوعات، 1413 ق، وزیرى، جلد 15، در صفحه 13 تا 14 در مورد کاظمین (علیهم السلام).

دلیل تاریخ العتبات المقدسة، هندى، سید لیاقت حسین، مترجم از اردو به عربى: سید محمدعلى لیاقت حسین، بیروت، دارالصفوة، 1413 ق، جیبى، چ اول، 112 صفحه.

رحلة ابن بطوطه «تحفة النظار فى غرائب الامصار»، ابن بطوطه، محمد بن عبدالله (703- 779 ق) شرح و حواشى از طلال حرب، بیروت، دارالکتب العلمیة، 1407 ق، وزیرى، چ اول، 820 صفحه، در صفحات 235- 237 درباره کاظمین (علیهم السلام).

رسالات اسلامیه: النفحات القدسیة فى تراجم اعلام الکاظمیة، علوى، سید عادل (1955 م) قم، مؤسسة الاسلامیة العامة للتبلیغ والارشاد، 1419 ق، وزیرى، 464 صفحه.

الروضة الکاظمیه، سهلانى حمیرى، کاظم، نجف، المطبعه العلمیة، 1372 ق.

السلک الناظم لدفناء مشهد الکاظم، جواد، مصطفى (1324- 1389 ق) مقاله.

شعراء الکاظمیة، آل‏یاسین، محمدحسن (1350- 1427 ق) مقاله.

شعر الکاظمیة، محفوظ، حسین على (1345- 1430 ق)، مقاله.

صدى الفؤاد فى تاریخ بلد الکاظم والجواد، سماوى، محمد (1292- 137 ق)، منظومه در 1120 بیت در تاریخ کاظمین، نجف، مطبعة الغرى، 1372 ق، 71 صفحه.

العراق، بطاطو، حنا (1926 م)، مترجم: الرزازه، عفیف، تهران، نشر فرصاد، 1427 ق، وزیرى، چ اول، 3 جلد، در جلد دوم صفحه 363 تا 383 درباره کاظمین (علیهم السلام).

عراقیات الکاظمى، محفوظ، حسین على (1345- 1430 ق).

عقیدة الشیعة، دونالدسن، دوایت م، تعریب: عبدالمطلب امین، قاهره، مطبعة السعادة، 1946 م، در ص 204 تا 213 درباره مشهد کاظمین (علیهم السلام)، بیروت، مؤسسة المفید، 1410 ق.

فصول من تاریخ العراق القریب، بیل المس، مترجم: جعفر خیاط، (1327- 1395 ق)، بیروت، دارالکشاف، 1929 م، وزیرى، 194 صفحه، در صفحات مختلف درباره کاظمین (علیهم السلام)، مثل 26، 48، 49، 120.

فقهاء الکاظمیة المقدسة، علوى، سید عادى (1955 م).

فلسطین فى الشعر الکاظمى المعاصر، عباس على، مقاله در مجله بلاغ، سال دوم شماره 2، در صفحات 39- 68 چاپ شد.

قیس من الکاظمین (علیهم السلام)، موسوى، مسلم سید حسین.

کاظمیات (مجموعة)، شهرستانى، محمدعلى (1386 ق).

الکاظمین او المشهد الکاظمى، خلیلى، جعفر (1322- 1406 ق)، مقاله.

الکاظمیة فى الشعر، عباس، فؤاد، مقاله.

الکاظمیة فى المراجع الغربیة، خیاط، جعفر (1327- 1395 ق)، مقاله.

الکاظمیة قدیما، جواد، مصطفى (1324- 1389 ق) مقاله.

الکاظمیون بریئون من الخالصى، عبدعلى، عبدالحسین، بغداد، مطبعة اسعد، رقعى، چ اول، 17 صفحه.

الکاظمیة فى المراجع العربیة، محفوظ، حسین على (1345- 1430 ق).

الکاظمیة والمشهد الکاظمى، صدر، محمدمهدى، مقاله در مجله ثقافیة اسلامیه، شماره 27، سال 141 ق.

کواکب مشهد الکاظمین (علیهم السلام) فى القرنین الاخیرین والقرن الحالى، دباغ، عبدالکریم، 2 جلد.

لمحات اجتماعیة من تاریخ العراق الحدیث، الوردى، على (1913- 1996 م)، قم، الشریف الرضى، 1413 ق، وزیرى، چ اول، جلد اول، در صفحات مختلف در کاظمین بحث کرده، از جمله 54، 70، 84، 124.

لمحات من تاریخ الکاظمیه، آل‏یاسین، محمدحسن (1427 ق)، مقاله در مجله بلاغ، سال سوم، شماره 2، ص 7- 38 چاپ شده.

المراقد المقدسه فى العراق، حسنى، عبدالرزاق (1331- 1471 ق).

مراقد بغداد، سامرایى، یونس ابراهیم، بغداد، مکتبة الشرق الجدید، 1989 م، 120 صفحه، در صفحه 84- 85 در مرقد مطهر امام موسى الکاظم (ع).

المشاهد ذات القباب المخروطة فى العراق، عانى، علاءالدین احمد، بغداد، مؤسسة العامة الآثار والتراث، 1982 م، رحلى، 351 صفحه، در صفحه 111 در صندوق قبر مطهر امام موسى الکاظم (ع).

مشهد الکاظمین (علیهم السلام)، مصرى، ابراهیم السید عیسى، دمشق، مطبعة ابن زیدون، 1938 م.

مشهد الکاظمین (علیهم السلام)، جواد، مصطفى (1324- 1389 ق) مقاله.

مشهد الکاظمین (علیهم السلام)، دونالدسن، دوایت م، مترجم: عبدالمطلب امین، قاهره، مطبعة السعادة، 1946 م.

المشهد الکاظمى فى العصر العباسى، آل‏یاسین، محمدحسن (1350 م- 1427 ق)، در مجله سوم، مجلد 18، ص 119- 128، چاپ شده.

المشهد الکاظمى من بدء الاحتلال المغولى الى نهایة الاحتلال العثمانى، آل‏یاسین، محمدحسن (1931 م)، در مجله سوم، جلد 19، ص 155 تا 170 به چاپ رسیده.

مخطوطات خزانة جامعة مدینة العلم الامام الخالصى الکبیر فى الکاظمیه، هدو، حمید مجید (1364 ق) بغداد، جامعة مدینة العلم الخاص الکبیر، 1972 م، وزیرى، چ اول، 348 صفحه.

مجمع الآثار العربیة عن العراق، مصرى، ابراهیم السید عیسى، دمشق، مطبعة ابن زیدون، 1938 م، جلد دوم، ص 202- 205، در مشهد الکاظمین (علیهم السلام).

معجم البلدان، حموى، یاقوت بن عبدالله (626 ق)، بیروت، دار احیاء التراث العربى، وزیرى، 5 جلد، در جلد اول ذیل کلمه بغداد و همان جلد، ص 457 درباره مشهد موسى الکاظم (ع).

المطبوع من مؤلفات الکاظمین بین 1870- 1970 م، آل یاسین، مفید، مجله بغداد، 976 م، در بلاغ چاپ شده.

مقدمة موجزة فى البدو والحضارة و اسم الکاظمین والکاظم، خلیلى، جعفر (1322- 1406 ق)، بیروت، مؤسسة الاعلمى، 1407 ق، وزیرى، در جلد سوم موسوعة العتبات المقدسه هم به چاپ رسیده.

مقابر قریش او الکاظمیة، آل‏یاسین، محمدحسن (1350- 1427 ق) در مجله اقلام بغدادیه، 1964 م، جلد سوم، ص 69 به چاپ رسیده.

المنتظم فى تاریخ الملوک والامم، ابن جوزى، عبدالرحمن (597 ق)، بغداد، دارالوطنیة، 1990 م، وزیرى، در جلد 9، ص 243 درباره حمله به مرقد مطهر الکاظمین (علیهم السلام).

موسوعة العتبات المقدسة، قسم الکاظمین، خلیلى، جعفر (1332- 1406 ق)، بیروت، مؤسسة الاعلمى للمطبوعات، 1407 ق، وزیرى، چ دوم، 187+ 414+ 320 صفحه، سه جلد در 2 مجلد.

موسوعة العتبات المقدسة (المدخل)، خلیلى، جعفر (1322- 1406 ق)، بیروت مؤسسة الاعلمى للمطبوعات، 1407 ق، وزیرى، چ دوم، در ص 121 تا 129 درباره کاظمین (علیهم السلام).

الموسوعة التاریخیة الجغرافیة، الخوند، مسعود، بیروت، نویسنده، 1998 م، وزیرى بزرگ، 389 صفحه، در جلد 12، ص 219 در جغرافیاى کاظمین (علیهم السلام).

معجم المراقد والمزارات فى العراق، عامر، ثامر عبدالحسن (1947 م)، عراق، رحلى، 432 صفحه.

موجز تاریخ البلدان العراقیه، حسنى، عبدالرزاق (1321- 1418 ق)، بغداد، مطبعة النجاح، 1349 ق، رحمتى، چ اول، در صفحه 46 در معرفى کاظمین و جغرافیاى این شهر.

النجف الاشرف و حرکة الجماد عام 1332- 1333 ق/ 1914 م، جبورى کامل سلمان (1369 ق)، بیروت، مؤسسة العارف للمطبوعات، 1422 ق، چ اول، وزیرى، 486 صفحه، در صفحات مختلف درباره کاظمین بحث شده، از جمله صفحات: 8، 9، 18، 20، 21، 27، 87، 111، 113، 182، 189، 227، 282، 288، 318.

نزهة النوادى: أرجوزة فى تاریخ الکاظمیة، سماوى، محمد (1292- 1370 ق) نزدیک به هزار بیت در تاریخ کاظمین (علیهم السلام).

نظام موکب الکاظمیة طهران، علوى، على، تهران، 1400 ق، وزیرى، 16 صفحه.

نقباء المشهد الکاظمى، آل‏یاسین، محمدحسن (1350- 1427 ق)، در مجله اقلام بغداد، 1966 م، ص 130- 139، شماره 54.

وفیات اعلام الکاظمیة، العلماء والفضلاء والادباء والخطباء والشعراء، دباغ، عبدالکریم، کاظمین، 1430 ق، رقعى، 23 صفحه.

وفیات الاعیان وابناء ابناء الزمان، ابن خلکان، احمد (608- 681 ق)، قاهره، مکتبة النهضة المصریة، 1367 ق، چ اول، وزیرى، در جلد 4، ص 393 تا 395 درباره مکان و قبر و وفات امام موسى بن جعفر (ع).

هذا هو الخالصى کما وصفه الکاظمیون، عبد على، عبدالحسین، مقاله در مجله البلاغ، بغداد، 1955 م.

مجلات‏

 

  1. مجله البلاغ‏

اولین شماره این مجله علمى، فرهنگى و اجتماعى در سال 1386- 1387 ق به ریاست شیخ محمدحسن آل‏یاسین در کاظمین، از طرف جمعیت اسلامى آن شهر منتشر شده و بایگانى شماره‏هاى آن تا سال 1399 ق در کتابخانه آیت‏الله العظمى مرعشى نجفى (رحمه الله) موجود است.

  1. صوت کاظمین (علیهم السلام)

ماهنامه‏اى عربى به مسئولیت سید عادل علوى منتشر شده که تاکنون 22 سال از نشر آن مى‏گذرد و بیش از 170 شماره آن منتشر شده است.

کتاب‏هاى اردو

راهنماى تاریخ عتبات مقدسه، هندى، سید لیاقت حسین.

مشاهد مقدسه، عابدى، سید محمد انیس، قم، انتشارات حضرت معصومه، 1426 ق، رقعى، چ اول، 231 صفحه از ص 99 تا 105 در مورد کاظمین.

کتاب‏ها و مقالات فارسى‏

ایدرم، حسن، آرام دجله: سیماى کاظمین (1344 ش)، قم، 1380 ش، رقعى، چ اول، 240 صفحه.

سپهرى، على، آشنایى با عتبات عالیات (1330 ش)، قم، مشهور، 1389 ش، جیبى، چ اول، 272 صفحه.

خلیلى، جعفر، آشنایى با عتبات مقدسه و ... (1322- 1406 ق)، ترجمه على چراغى (1312 ش)، تهران، حفظى، 1376 ش، وزیرى، چ اول، 376 صفحه.

سالاریان، خادمعلى، آشنایى با کشور عراق و عتبات عالیات، مشهد، رستگار، 1385 ش، رقعى، چ اول، 256 صفحه.

ملاقلى‏پور، فرج‏الله، ارشاد الزائر: راهنماى زائران، عتبات عالیات عراق (1344 ش)، اصفهان، مهرقائم، 1382 ش، جیبى، چ اول، 424 صفحه؛ اصفهان، اقیانوس معرفت، چ سوم، 432 صفحه.

اردلان، ابوالحسن خان، از حریم تا حرم، سفرنامه ابوالحسن خان فخرالملک (اردلان) به عتبات (1279- 1345 ق)، به کوشش محمدرضا عباسى، تهران، سازمان اسناد ملى، 1372 ش، وزیرى، 129 صفحه، در صفحات متعدد.

ذکاوت، محمودرضا، بر بال ملائک، زیارت و اعمال عتبات عالیات (1349 ش)، قم، نویسنده، 1382 ش، چ دهم، جیبى، 416 صفحه، در مورد کاظمین در صفحات 232- 261.

احتشام الدوله، اویس بن فرهاد، بناء صحن کاظمین (1255- 1310 ق).

خادمى بهبهانى، غلامرضا، بوى خوش کربلا (راهنماى سفر به عتبات عالیات)، تهران، تورنگ، 1388 ش، وزیرى، چ اول، 216 صفحه.

گروه تاریخ پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، تاریخ تشیع، قم، پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1389 ش، وزیرى، چ اول، 491 صفحه، در صفحات 241- 399 در حرمین کاظمین (علیهم السلام) و حوزه بغداد (1376 ش).

رحیمى، عبدالحلیم، تاریخ جنبش اسلامى در عراق 1900- 1924 م، ترجمه جعفر دلشاد، قم، بوستان کتاب، 1390 ش، وزیرى، چ اول، 440 صفحه، در صفحات: 134، 157، 173، 197 و ....

آل‏یاسین، محمدحسن، تاریخ حرم کاظمین (علیهم السلام)، ترجمه غلامرضا اکبرى، مشهد، کنگره جهانى حضرت رضا (ع)، 1371 ش.

فیض، عباس بن محمد (1353 ش)، تاریخ کاظمین (علیهم السلام)، قم، چاپخانه قم، 1327 ش، وزیرى، 290 صفحه.

محمدى، اصغر (1339 ش)، توشه زائرین عتبات عالیات، تهران، زورق، 1380 ش، جیبى، چ اول، 426 صفحه، در صفحات 203- 210 در مورد کاظمین.

محمد، سید علیرضا (1332 ش)، چراغ هدایت (راهنماى زائران عتبات عالیات)، مشهد، سنبله، 1382 ش، جیبى، 403 صفحه، از ص 302- 340 در مورد کاظمین.

عمادزاده، حسین (1325- 1410 ق)، چهارده معصوم:، تهران، محمد، وزیرى، 704+ 655 صفحه، 2 جلد در یک جلد، در جلد دوم از ص 300- 371 درباره تاریخ و جغرافیاى کاظمین.

سید کبارى، سید علیرضا (1344 ش)، حوزه‏هاى علمیه شیعه در گستره جهان، تهران، امیرکبیر، 1378 ش، وزیرى، چ اول، از صفحه 208- 233 در مورد حوزه کاظمین.

خانى، محمدرضا (1312 ش)، خاطرات خانه خدا و عتبات عالیات در خدمت رهنما.

دایرة المعارف تشیع،

زیر نظر سید احمد حاج سید جوادى (1296 ش)، تهران، شهید محبى، 1388 ش، رحلى، چ اول، در جلد 13 ص 473- 475 در مورد کاظمین و در جلد 11، ص 153.

دائرة المعارف فارسى،

زیر نظر غلامحسین مصاحب (1289- 1358 ش)،، تهران، امیر کبیر، کتاب‏هاى جیبى، 1380 ش، رحلى، چ دوم، در جلد 2 از بخش اول ص 2143 درباره کاظمین.

حسین‏زاده، سید مجید (1345 ش)، در آستان جانان (راهنماى عتبات عالیات)، قم، پارسایان، 1378 ش، چ اول، 240 صفحه، از صفحه 137- 153 در مورد کاظمین.

بابازاده جودى، امیرسعید، دیار عاشقان از نجف اشرف تا سامرا، تهران، جمال الحق، 1386، جیبى، چ اول، 384 صفحه.

فیض، سید عباس (1327 ش)، در حریم یار (یادنامه سفر به عتبات عالیات)، تهران، فیض روشنگر، 1378 ش، رقعى، 272 صفحه، از ص 175- 196 درباره کاظمین.

حجتى، محمدامین (1340 ش)، راهنما و زیارتنامه کامل عتبات عالیات، قم، مهدى یار، 1384 ش، جیبى، چ اول، 130 صفحه.

احمدى، مهدى (1339 ش)، راهنماى زائرین کربلا، تاریخ و آمار اسلامى عتبات عالیات عراق، قم، نصایح، 1377 ش، نهم، رقعى 150 صفحه.

رضوى، سید جواد (1354 ش)، راهنما و زیارتنامه زائران عتبات عالیات، قم، مهر امیرالمؤمنین، 1383 ش، جیبى، چ اول، 520 صفحه.

هاشمى نوربخش، حسن، راهنماى حج و عتبات (ده کتاب در یک کتاب)، قم، حسنین، 1387 ش، وزیرى، 448 صفحه.

شهرستانى، سید صالح (1325- 1395 ق)، راهنماى زوار عتبات عالیات در عراق، تهران، چاپ خواندنى‏ها، وزیرى، 14 صفحه.

میلانى، محمدعلى (1309 ش) راهنماى عتبات عالیات عراق، مشهد، محب، 1377 ش، چ اول، جیبى، 162 صفحه.

سامعى، احمد (1339 ش)، راهنماى زائران در آداب زیارت عتبات عالیات عراق، تهران، امیرکبیر، 1380 ش، رقعى، 344 صفحه، ص 267- 307 در مورد کاظمین.

رضوى، سید هاشم (1338 ش)، راهیان کربلا (سفرنامه اولین کاروان خانواده‏هاى معظم شاهد استان خراسان به عتبات عالیات) چ اول، مشهد، سعیدى منش، 1378 ش، وزیرى، 222 صفحه، ص 163- 178 در معرفى اجمالى آثار و اماکن کاظمین.

وفایى، محمدرضا (1332- 1391 ش)، راهیان عتبات عالیات کربلا، نجف، کاظمین ...، قم، وفایى، 1381 ش، جیبى، چ اول، 464 صفحه، ص 249- 281 در مورد کاظمین.

ذوالقدر شجاعى، حسین (1339- 1384 ش)، راهنماى زائرین عتبات عالیات، تهران، چاپخانه اسلامیه، 1335 ش، رقعى، 150 صفحه، ص 11- 22 درباره کاظمین.

شجاعى، حیدر (1345 ش)، راهنماى عتبات مقدسه و اماکن باستانى عراق، تهران، مجد، رقعى، چ سوم، 104 صفحه، ص 30- 40 درباره کاظمین.

میرانورى، سید على، روایت عشق (آشنایى با فعالیت‏هاى ستاد بازسازى عتبات عالیات عراق)، تهران، معاونت فرهنگى ستاد بازسازى عتبات عالیات در وزارت کشاورزى، خشتى، 25+ 47 صفحه، ص 36- 38 در مورد کاظمین.

علویه کرمانى، حاجیه خانم (1309- 1312 ق)، روزنامه سفر حج عتبات عالیات دربار ناصرى، به کوشش رسول جعفریان،، قم، مورخ، 1386 ش، وزیرى چ اول، 216 صفحه، ص 96 و 97 در مورد کاظمین.

عادلى، سید محمد، راهنماى زوار عتبات مقدسه عراق، شامل تاریخ و جغرافیاى عراق و مشاهد مشرفه، تهران، کتابخانه و چاپخانه مرکزى، 1328 ش، رقعى، 136 صفحه، ص 102- 113 در مورد کاظمین.

محمدى همدانى، اصغر (1339 ش)، ره‏توشه حریم یار (ویژه عتبات عالیات)، ایران، 1388 ش، چ دوم، رحلى، 188 صفحه، ص 136- 157 درباره کاظمین.

جمعى از نویسندگان، ره‏توشه عتبات عالیات، تهران، مشعر، 1388 ش، وزیرى، 503 صفحه، ص 329- 398 درباره کاظمین.

امرودى، میثم (1345 ش)، زائر (1)، آشنایى اجمالى با عتبات عالیات، تهران، شاهد، 1376 ش، پالتویى، چ اول، 118 صفحه.

موسوى، سید حسین (1323 ش)، زندگى سیاسى و فرهنگى شیعیان بغداد، قم، بوستان کتاب، 1381 ش، وزیرى، 308 صفحه، ص 40 در مورد مشاهد و مزارات از جمله کاظمین و گورستان قریش.

درخشنده، محمد، زیارت عتبات عالیات از کربلا تا کربلاى معلى، ایلام، شرکت سیاحتى، زیارتى راه کربلا، 1377 ش، چ اول، رقعى، 60 صفحه، ص 31- 45 درباره کاظمین.

رحیمى، محمدعلى (1344 ش)، زیباتر از بهشت (سفرنامه کربلاى معلى و عتبات عالیات)، ساوه، 1381 ش، رقعى، چ اول، 88 صفحه.

وحیدى امین، محمدحسن (1344 ش)، سرچشمه فرات (راهنماى عتبات عالیات)، قم، مدین، 1380 ش، جیبى، چ اول، 352 صفحه، ص 149- 173 در مورد کاظمین.

ادیب الملک، عبدالعلى (1302 ق)، سفرنامه ادیب الملک به عتبات (دلیل الزائرین)، به تصحیح مسعود گلزارى، تهران، دادجو، 1364 ش، وزیرى، 398 صفحه، ص 139- 142 درباره کاظمین.

فیضى، محمدصادق (1345 ش)، سفر به عتبات (نجف، کربلا، کاظمین، سامرا)، تهران، صباح، 1377 ش، خشتى، 48 صفحه، ص 13 و 14 در مورد کاظمین.

اقلیمى، زهرا، سفر عشق، عتبات عالیات، کاظمین، سامرا، قم، کریمه اهل‏بیت (علیهما السلام)، 1384 ش، رقعى، چ اول، 200 صفحه، ص 41- 48 در مورد کاظمین.

قشقایى، ایازخان (1287- 1358 ق)، سفرنامه مکه، مدینه و عتبات عالیات، تهران، کتابخانه موزه و مرکز اسناد مجلس شوراى اسلامى، 1388 ش، وزیرى، چ اول، 300 صفحه، به کوشش پرویز شاکرى، ص 189- 192 درباره کاظمین.

آقابیگى، علیرضا، سفرنامه زائران کوى دوست (سفر به عتبات عالیات)، مشهد، شاملو، 1385 ش، وزیرى، چ اول، 152 صفحه.

ناصرالدین شاه قاجار، سفرنامه عتبات (1387 ق)، تهران، فردوسى، 1363 ش، وزیرى، چ اول، 289 صفحه، ص 109- 111 در مورد کاظمین.

مغیثى‏پور سبزوارى، على‏اکبر، سفرنامه عشق، تهران، ایتا، 1380 ش، جیبى، 116 صفحه.

سفرنامه عضدالملک به عتبات، تهران، مؤسسه پژوهشى و مطالعاتى فرهنگى، 1375 ش، وزیرى، چ اول، 270 صفحه، در صفحات: 31، 101- 102، 120 و ....

ویسمه‏اى، مسعود، سفرنامه کوى عشق (راهنماى زائرین کربلاى معلى و عتبات عالیات)، قم، نجبا، 1380 ش، جیبى، چ اول، 120 صفحه، ص 28- 30 در مورد کاظمین.

فاضل، محمدعلى (1329 ش)، سیرى در عتبات و اماکن مقدسه عراق، قم، دارالتفسیر، 1390 ش، وزیرى، چ اول، 473 صفحه، ص 271- 381 در تاریخ جغرافیا و معرفى کاظمین.

رئیس اردلى، محمدنصیر، شناخت عراق و عتبات عالیات، تهران، نیایشگران وحدت، 1385 ش، جیبى، چ اول، 140 صفحه.

ناصرالدین شاه قاجار (1247- 1313 ق)، سفرنامه ناصرالدین شاه به عتبات، به کوشش محمدرضا عباسى و پرویز بدیعى، تهران، سازمان اسناد ملى، 1372 ش، وزیرى، چ اول، در ص 95- 98 درباره کاظمین.

عطائى خراسانى، على‏اصغر (1318 ش)، صراط عتبات، مشهد، شهداء الفضیله، 1382 ش، جیبى، چ دوم، 320 صفحه، ص 137- 161 درباره کاظمین.

باقرى، حسین، صراط الهدایه (راهنماى زائرین عتبات عالیات)، تهران، بنیاد قرآن و عترت، 1385 ش، وزیرى، چ اول، 416 صفحه.

فهیم کرمانى، مرتضى (1313 ش)، عتبات، تاریخچه و آداب زیارت اماکن مقدسه عراق، قم، صحیفه خرد، 1388 ش، جیبى، 384 صفحه.

سپهرى، على (1330 ش)، عتبات عالیات (آشنایى با اماکن مقدسه)، قم، ماندگارى، 1382 ش، رقعى، چ اول، 208 صفحه.

اسدى، على محمد (1342 ش)، عتبات عالیات (برنامه سفر راهنماى اماکن)، تهران، مهرآفرین، 1382 ش، جیبى، چ دوم، 268 صفحه.

خداکرمى، ابوعلى (1309 ش)، عتبات عالیات؛ سفره معنوى اولیاء الله، قم، افق فردا، 1381 ش، رقعى، چ اول، 327 صفحه، ص 55- 67 در مورد کاظمین.

قائدان، اصغر (1343 ش)، عتبات عالیات عراق، تهران، مشعر، 1383 ش، وزیرى، ص 159- 182 درباره کاظمین.

معتمدى کاشانى، حسین (1318 ش)، عزادارى سنتى شیعیان در بیوت علما و حوزه‏هاى علمیه و کشورهاى جهان، قم، عصر ظهور، 1378 ش، وزیرى، چ اول، در جلد 1، ص 511 درباره سقائى در کاظمین.

ملتجر، مهدى (1298 ش)، فرهنگ زیارت عتبات در کشور عراق، تهران، اشرفى، چ اول، جیبى، 338 صفحه، 33- 35 در مورد کاظمین.

استخرى، احسان‏الله على، قدم صدق از دل‏هاى ایرانیان مسلمان تا عتبات عالیات، تهران، چاپخانه وزارت اطلاعات، وزیرى، 81 صفحه، ص 64- 75 در مورد کاظمین.

وثوقى کرمانى، عبدالرضا (1346 ش)، کربلا، نجف، کاظمین و کوفه به روایت تصویر، تهران، صحرا دریا، 1384 ش، دفترى، 76 صفحه.

غلامى مایانى، ابوالقاسم، کربلاى عشق (راهنماى سفر زائران به عتبات عالیات)، تهران، 1384 ش، وزیرى، چ اول، 392 صفحه.

بقائى نائینى، اسدالله (1327 ش)، کربلایى که من دیده‏ام (سفرنامه عتبات عالیات)، اصفهان، فرزانه، 1380 ش، رقعى، چ اول، 265 صفحه، ص 25- 28 در مورد کاظمین.

نجارى سهل‏آبادى، محمد (1339 ش)، کلیات جامع عتبات عالیات و اماکن مقدس عراق، مشهد، خاتم، 1384 ش، جیبى، 400 صفحه، ص 26- 28 در مورد کاظمین.

ترابى شهرضایى، اکبر، کلید بهشت (راهنماى اماکن عتبات عالیات) قم، دارالهدى، 1382 ش، جیبى، چ دوم، 448 صفحه، ص 286- 328 در مورد کاظمین.

صادقى، على، کوى شهیدان یا سفرنامه عتبات، تهران، تاریخ مقدمه 1326 ش، رقعى، 48 صفحه، ص 28- 32 در مورد کاظمین.

جعفرى، حیدرعلى (1363 ش)، گنبد کبریا (پژوهشى پیرامون تاریخچه تخریب قبور اهل‏بیت (علیهما السلام))، قم، دلیل ما، 1390 ش، رقعى، چ اول، 136 صفحه، ص 63- 74 درباره تاریخچه کاظمین و حرم مطهر.

رازى، محمد شریف (1330- 1421 ق)، گنجینه دانشمندان، قم، چاپخانه پیروز، 1354 ش، وزیرى، جلد 6، ص 285- 311 در معرفى شهر مقدس کاظمین و علماى آن.

دهخدا، على‏اکبر (1256- 1334 ش)، لغتنامه دهخدا، تهران، دانشگاه تهران، با همکارى روزنه، 1373 ش، رحلى، چ اول از دوره جدید، جلد 11، ص 15901- 19900 درباره کاظمین.

محمدزاده، مرضیه (1337 ش)، محمد بن على امام جواد (ع)، قم، دلیل ما، 1390 ش، وزیرى، 416 صفحه، ص 190- 191 در مزار امام (ع).

اعتماد السلطنه، محمدحسن خان (1313 ق)، مرآة البلدان، با تصحیح و حواشى عبدالحسین نوائى و هاشم محدث، تهران، دانشگاه تهران 1267 ش، وزیرى، جلد اول، در صفحات 396- 399، 404، 406 و ....

شفیعى راد، على‏اکبر (1342 ش)، معراج الزائرین (راهنماى زائران کربلا و عتبات عالیات عراق)، قم، مهدیه، 1368 ش، جیبى، چ اول، 224 صفحه.

خراسانى، ملاهاشم (1352 ش)، منتخب التواریخ، با مقدمه ابوالحسن شعرانى (1393 ق)، تهران، اسلامى، وزیرى، 917 صفحه، ص 517- 574 در ذکر قبور متبرکه واقع در کاظمین.

اسلامى، حسین (1326 ش)، نگاهى به تاریخ عتبات، نجف، کربلا، کاظمین، سامرا، سارى، پژوهش‏هاى فرهنگى، 1380 ش، چ اول، وزیرى، 155 صفحه، ص 113- 129 در مورد کاظمین.

طباطبایى امیرى، سید جعفر (1328 ش) وادى عشق در تاریخ عتبات عالیات عراق، قم، زبرجد، 1382 ش، وزیرى، چ اول، 192 صفحه، جلد اول، ص 138- 158 درباره کاظمین.

مدیح، غلامعلى، ولایت عشق، یزد، بقیة العتره، 1388 ش، وزیرى، 304 صفحه، ص 122- 128 درباره کاظمین.

بهتاش، یدالله (1329 ش)، همراه با زائرین کربلا (عتبات عالیات)، تهران، سبحان، 1383 ش، جیبى، چ اول، 376 صفحه، ص 217- 252 در مورد کاظمین.

باقرى‏پور، سید محمد، همراه با زائرین عتبات عالیات، قوچان، مروجان، 1387 ش، رقعى، چ اول، 200 صفحه.

کریمى، رضا (1347 ش)، همراه ملائک (راهنماى سفر به عتبات عالیات)، قم، نسیم، 1383 ش، جیبى، چ اول، 352 صفحه.