نوع مقاله : مقاله پژوهشی
زیارت اهل بیت: از مهم ترین اعمال عبادی است که در روایات اهل بیت: مورد توصیه قرار گرفته و آثار فراوان دنیوی و اخروی برای آن برشمرده شده است. ازاین رو از سنت های همه مسلمانان، به ویژه شیعیان به شمار می آید. آنان بر اساس فرمایشات و دستورات معصومین: برای زیارت ایشان ارزش زیادی قائلند و می کوشند در فرصت هایی که برای آنان پیش می آید خود را به مشاهد مشرفه آن بزرگواران برسانند و از بارگاه ملکوتی آنان برای خود خوشه تقوا و معنویت برچینند. روایاتی که در تشویق به زیارت و بیان فضایل آن وارد شده به حدی زیاد است که جای هیچ شک و شبهه ای را باقی نمی گذارد (در متن مقاله به آنها خواهیم پرداخت).
حال سؤال می شود آیا صرف حضور در کنار مرقد معصوم برای دستیابی به آثار و نتایج آن کافی است؟ آیا هر کس با هر وضعیت و شرایطی بهره مناسب از زیارت خواهد برد؟ به تعبیر دیگر، شرط یا شروط بهره مندی از زیارت کدامند؟
مباحث در این زمینه زیاد است و ما در اینجا تنها به شرایط علمی و شناختی می پردازیم. توضیح آنکه بهره مندی از آثار و فواید زیارت، نیازمند برخورداری زائر از یک سری شناخت ها و آگاهی هاست که عمل زیارت را ارزشمند می سازد یا ارزش آن را بالا می برد. بدون این شناخت ها و آگاهی ها، عمل زائر بی فایده یا کم فایده خواهد بود. منابع دینی ما نیز بر اهمیت شناخت در هر عمل، از جمله زیارت مراقد مطهر اهل بیت:، تأکید می کنند؛ چنان که امام علی۷ به کمیل می فرماید: «یَا کُمَیْلُ، مَا مِنْ حَرَکَةٍ إِلَّا وَأَنْتَ مُحْتَاجٌ فِیهَا إِلَى مَعْرِفَةٍ»؛ (ابن شعبه حرانی، ۱۴۰۴ق، ص۱۷۱) «ای کمیل، هیچ حرکتی [و کاری] نیست جز اینکه در آن به شناختی نیازمندی».
ارزش و جایگاه هر انسانی به سطح شناخت و درک او بستگی دارد؛ چنان که امام علی۷ می فرماید: «أَنَّ قِیمَةَ کُلِّ امْرِئٍ وَقَدْرَهُ مَعْرِفَتُهُ»؛ (شیخ صدوق، ۱۴۰۳ق، ص۲) «ارزش و ارج هر کس، معرفت اوست».
درباره زیارت مراقد مطهر نیز تأکید شده که آثار مترتب بر آن، منوط به شناخت حق آن بزرگواران است؛ برای مثال امام جواد۷ درباره فضیلت زیارت پدر بزرگوارشان، امام رضا۷، فرمود: «ضَمِنْتُ لِمَنْ زَارَ قَبْرَ أَبِی بِطُوسَ عَارِفاً بِحَقِّهِ الْجَنَّةَ عَلَى اللهِ عَزَّ وَجَلَ»؛ (همو، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۵۸۳) «من برای کسی که قبر پدرم را در طوس با شناخت حق ایشان زیارت کند، بهشت را بر خدای عزوجل ضمانت می کنم».
ازاین رو در این نوشتار به این موضوع خواهیم پرداخت و آنچه را لازم است افراد به هنگام زیارت اهل بیت: نسبت به آنها شناخت داشته باشند، بررسی خواهیم کرد.
شناخت جایگاه اهل بیت: نزد خدا
از مهم ترین شناخت ها که زائران مراقد مطهر اهل بیت: باید از آن برخوردار باشند، شناخت مقام و جایگاه اهل بیت: نزد خداوند است. آن بزرگواران جایگاه بسیار والایی نزد خداوند دارند. ازاین رو برخی از مهم ترین تعابیر به کار رفته در این باره را از نظر می گذرانیم:
۱. برگزیدگان خداوند
از توصیف هایی که درباره اهل بیت: شده، صفت «برگزیده خداوند» بودن آنان است. آن بزرگواران در طول حیات شریف خود، نهایت تلاش خود را در راه بندگی خداوند به کار گرفتند، ذره ای در انجام وظایف خود کوتاهی نکردند و هرگز مرتکب خطا و گناهی نشدند. ازاین رو خداوند نیز آنان را به عنوان برگزیدگان درگاه خود انتخاب کرد. عنوان «برگزیده خدا بودن» با تعابیر مختلف و غالباً با تعبیر «خیَرَة الله» در روایات آمده است؛ برای نمونه:
- پیامبر گرامی اسلام۹ به علی۷ فرمود: «أَنْتَ یَا عَلِیُّ وَوَلَدَایَ خِیَرَةُ اللهِ مِنْ خَلْقِهِ»؛ (شیخ صدوق، ۱۳۷۸ق، ج۲، ص۵۸) «تو و دو فرزندم (امام حسن و امام حسین۸) برگزیدگان خدا از میان بندگانش هستید».
- امام علی۷ درباره آیه (ثُمَّ أَوْرَثْنَا الْکِتابَ الَّذِینَ اصْطَفَیْنا مِنْ عِبادِنا) (فاطر: ۳۲) (سپس این کتاب [آسمانی] را به گروهى از بندگان برگزیده خود به میراث دادیم) فرمود: «نَحْنُ الَّذِینَ اصْطَفَانَا اللهُ مِنْ عِبَادِهِ وَنَحْنُ صَفْوَةُ اللهِ »؛ (سلیم بن قیس هلالی، ۱۴۰۵ق، ج۲، ص۸۴۷) «ما آنهایی هستیم که خدا از میان بندگانش برگزید و ما برگزیدگان خداوند هستیم».
۲. ارکان دین و ایمان
ما شیعیان معتقدیم امامت، اصلی از اصول دین است که ایمان، بدون اعتقاد به آن تمام نخواهد بود. ضروری است در هر عصری، امامی باشد هدایتگر که در مجموعه وظایف پیامبر از هدایت بشر و ارشاد آنان به اموری که صلاح و سعادتشان در دنیا و آخرت است، جانشین او گردد و هر وظیفه ای که بر عهده پیامبر است، از قبیل ولایت عامه بر مردم نسبت به تدبیر شؤون و مصالح آنان و به پا داشتن عدل و رفع ظلم و عداوت، را بر عهده گیرد. به همین دلیل می گوییم ولایت اهل بیت:، از مهم ترین ارکان دین و ایمان است؛ چنان که امام باقر۷ می فرماید:
بُنِیَ الْإِسْلَامُ عَلَى خَمْسٍ عَلَى الصَّلَاةِ وَالزَّکَاةِ وَالصَّوْمِ وَالْحَجِ وَالْوَلَایَةِ وَلَمْ یُنَادَ بِشَیْ ءٍ کَمَا نُودِیَ بِالْوَلَایَةِ. (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۸)
اسلام بر پنج پایه بنا شده است: نماز، زکات، روزه، حج، و ولایت. و هیچ کدام از چهار اصل قبلی به اندازه ولایت مورد سفارش قرار نگرفته است.
۳. حجة الله
«حجت» در لغت به معنای دلیل و برهان و چیزی است که بتوان با آن استدلال و استناد کرد. (ابن منظور، ۱۴۱۴ق، ج۲، ص۲۲۸) اهل بیت: نیز حجت های خدایند و با بودن آنها حجت بر مردم تمام است؛ یعنی خداوند در روز قیامت با آنها بر مردم استدلال می کند و با بودن آنها کسی نمی تواند اعتراض کند که دلیل گمراهی او این بوده که خداوند او را بدون حجت رها کرده است. ازاین رو امام صادق۷ می فرماید: «مَا زَالَتِ الْأَرْضُ إِلَّا وَلِلهِ فِیهَا الْحُجَّةُ یُعَرِّفُ الْحَلَالَ وَالْحَرَامَ وَیَدْعُو النَّاسَ إِلَى سَبِیلِ اللهِ»؛ (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۷۸) «همواره خداوند بر روی زمین حجتی دارد که حلال و حرام را مشخص می کند و مردم را به سوی خدا فرا می خواند».
همچنین در زیارت جامعه کبیره می خوانیم: «السَّلَامُ عَلَى أَئِمَّةِ الْهُدَى... وَحُجَجِ اللهِ عَلَى أَهْلِ الدُّنْیَا وَالْآخِرَةِ وَالْأُولَى»؛ (شیخ صدوق، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۶۱۰) «سلام بر پیشوایان هدایت... و حجت های خدا بر اهل دنیا و اهل آخرت و عالم پیش از آن».
۴. پیشوایان امت و جانشینان خدا و پیامبر۹
از شاخه های ولایت تشریعی اهل بیت:، ولایت و سرپرستی ایشان بر مردم است. آن بزرگواران پس از پیامبر اکرم۹، پیشوایان دین و جانشینان رسول خدا۹ هستند و مسئولیت مدیریت جامعه اسلامی را بر عهده دارند و بر همه مسلمانان واجب است این وظیفه ایشان را به رسمیت بشناسند و از ایشان اطاعت کنند. اداره امور جامعه پس از پیامبر اکرم۹ از سوی خدای متعال بر عهده ایشان نهاده شده است؛ هرچند مغرضان و بدخواهان اجازه تحقق این امر را ندهند.
ازاین رو امام صادق۷ می فرماید: «نَحْنُ وُلَاةُ أَمْرِ الله »؛ (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۹۲) «ما والیان امر خدا هستیم». امام رضا۷ نیز می فرماید: «الْأَئِمَّةُ خُلَفَاءُ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ فِی أَرْضِهِ»؛ (همان، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۹۳) «ائمه، جانشینان خدای عزوجل در زمینش هستند».
۵. مخازن علوم الهی
اهل بیت: مخزن علوم الهی و سرچشمه دانش و منبع اسرار الهی میان انسان ها هستند. هر کس که به دنبال کسب دانش صحیح است باید از طریق اهل بیت: وارد شود؛ چنان که پیامبر اکرم۹ فرمود: «أَنَا مَدِینَةُ الْعِلْمِ وَعَلِیٌ بَابُهَا فَمَنْ أَرَادَ الْمَدِینَةَ فَلْیَأْتِهَا مِنْ بَابِهَا»؛ (شیخ صدوق، ۱۳۷۸ق، ج۱، ص۲۳۳) «من شهر علم هستم و علی در آن شهر است. پس هر کس که می خواهد وارد این شهر شود باید از در آن وارد شود».
امام باقر۷ نیز به دو نفر از اصحاب خود (سَلَمَةَ بْنِ کُهَیْل وَ حَکَمِ بْنِ عُتَیْبَة) فرمود: «شَرِّقَا وَغَرِّبَا فَلَا تَجِدَانِ عِلْماً صَحِیحاً إِلَّا شَیْئاً خَرَجَ مِنْ عِنْدِنَا أَهْلَ الْبَیْتِ»؛ (کلینی، ۱۴۰۷، ج۱، ص۳۹۹) «به شرق بروید یا به غرب، بدانید که هیچ علم صحیحی نمی یابید مگر آنچه از ناحیه ما اهل بیت صادر شده باشد».
در زیارتنامه ها نیز به این مطلب اشاره شده است؛ برای مثال در زیارت جامعه کبیره آمده است:
السَّلَامُ عَلَیْکُمْ یَا أَهْلَ بَیْتِ النُّبُوَّةِ... وَخُزَّانَ الْعِلْمِ... وَرَضِیَکُمْ... حَفَظَةً لِسِرِّهِ وَخَزَنَةً لِعِلْمِهِ. (شیخ صدوق، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۶۱۰- ۶۱۱)
سلام بر شما ای اهل بیت نبوت... و گنجینه های دانش... و پسندید شما را به عنوان... حافظان اسرارش و گنجینه های دانشش.
در پایان این قسمت، به بخشی از زیارت جامعه کبیره که به بیان جایگاه امام نزد خدا می پردازد توجه می کنیم:
وَأَشْهَدُ أَنَّکُمُ الْأَئِمَّةُ الرَّاشِدُونَ الْمَهْدِیُّونَ الْمَعْصُومُونَ الْمُکَرَّمُونَ الْمُقَرَّبُونَ الْمُتَّقُونَ الصَّادِقُونَ الْمُصْطَفَوْنَ الْمُطِیعُونَ لِلَّهِ الْقَوَّامُونَ بِأَمْرِهِ الْعَامِلُونَ بِإِرَادَتِهِ الْفَائِزُونَ بِکَرَامَتِهِ اصْطَفَاکُمْ بِعِلْمِهِ وَارْتَضَاکُمْ لِغَیْبِهِ وَاخْتَارَکُمْ لِسِرِّهِ وَاجْتَبَاکُمْ بِقُدْرَتِهِ وَأَعَزَّکُمْ بِهُدَاهُ وَخَصَّکُمْ بِبُرْهَانِهِ وَانْتَجَبَکُمْ بِنُورِهِ وَأَیَّدَکُمْ بِرُوحِهِ وَرَضِیَکُمْ خُلَفَاءَ فِی أَرْضِهِ وَحُجَجاً عَلَى بَرِیَّتِهِ وَأَنْصَاراً لِدِینِهِ وَحَفَظَةً لِسِرِّهِ وَخَزَنَةً لِعِلْمِهِ وَمُسْتَوْدَعاً لِحِکْمَتِهِ وَتَرَاجِمَةً لِوَحْیِهِ وَأَرْکَاناً لِتَوْحِیدِهِ وَشُهَدَاءَ عَلَى خَلْقِهِ وَأَعْلَاماً لِعِبَادِهِ وَمَنَاراً فِی بِلَادِهِ وَأَدِلَّاءَ عَلَى صِرَاطِهِ عَصَمَکُمُ اللهُ مِنَ الزَّلَلِ وَآمَنَکُمْ مِنَ الْفِتَنِ وَطَهَّرَکُمْ مِنَ الدَّنَسِ وَأَذْهَبَ عَنْکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَیْتِ وَطَهَّرَکُمْ تَطْهِیراً. (همان، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۶۱۱)
و گواهی می دهم که شمایید پیشوایان راهنما، راه یافته، معصوم، محترم و محبوب، مقرّب، پرهیزگار، راستگو، برگزیده، فرمانبردار خدا، قیام کننده به فرمانش، عمل کننده به خواسته اش، دست یافته به سخاوت و بخشندگی اش؛ شما را با دانشش برگزید و برای غیبش پسندید و برای رازش انتخاب کرد و به قدرتش اختیار کرد و به هدایتش عزیز نمود و به برهانش اختصاص داد و برای نورش برگزید و به روحش حمایت فرمود و شما را پسندید برای جانشینی در زمینش و دلایل محکمی بر مخلوقاتش و یاورانی برای دینش و نگهبانانی برای رازش و خزانه دارانی برای دانشش و محل نگهداری برای حکمتش و مفسّران وحی اش و پایه های یگانه پرستی اش و گواهانی بر خلقش و پرچم هایی برای بندگانش و مراکز نوری در کشورهایش و راهنمایانی بر راهش. خدا شما را از لغزش ها حفظ کرد و از فتنه ها ایمن داشت و از آلودگی پاک کرد و پلیدی را از شما زدود و پاکتان نمود، پاک کردنی شایسته.
شناخت نقش و جایگاه اهل بیت: در این عالم
با توجه به جایگاه والای اهل بیت: نزد خداوند و نیز اختیارات و توانمندی های خدادادی شان، نقش و جایگاه ایشان در این عالم نیز بسیار بالاست. در این قسمت به این امر می پردازیم:
۱. ناظر بر اعمال امت
اهل بیت: شاهد و ناظر بر اعمال ما هستند، از اعمال نیک ما خوشحال، و از رفتارهای ناشایست ما اندوهگین می شوند. آن بزرگواران همه حرکات و رفتارهای ما را زیر نظر دارند، در خوشحالی ها و غم و غصه های ما شریکند و برای دوستان خود دعا می کنند. امام صادق۷ می فرماید:
إِنَّ أَعْمَالَ الْعِبَادِ تُعْرَضُ عَلَى رَسُولِ اللهِ۹ کُلَّ صَبَاحٍ أَبْرَارَهَا وَفُجَّارَهَا فَاحْذَرُوا فَلْیَسْتَحْیِ أَحَدُکُمْ أَنْ یُعْرَضَ عَلَى نَبِیِّهِ الْعَمَلُ الْقَبِیحُ. (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج۱۷، ص۱۴۹)
همانا اعمال بندگان، چه بندگان نیکوکار یا بدکردار، هر روز صبح بر رسول خدا۹ عرضه می شود. پس مراقب باشید. انسان باید حیا کند از اینکه عمل ناشایستی از او بر پیامبرش عرضه شود.
۲. وسیله آزمایش افراد
خدای متعال انسان ها را به طرق گوناگون می آزماید تا بدین طریق اسباب رشد و ترقی آنها را فراهم، و خالص و ناخالص را از هم جدا کند. از مواضعی که خداوند مسلمانان را با آنها می آزماید، چگونگی برخورد آنان با عترت پیامبر خدا۹ است. ازاین رو خداوند در قرآن کریم می فرماید: (قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبی)؛ (شوری: ۲۳) «بگو: من هیچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمى کنم جز دوست داشتن نزدیکانم (اهل بیتم)» .
فرامین خداوند و پیامبر اکرم۹ محل امتحان افراد است. افرادی که به آنها عمل کنند در امتحان موفق خواهند بود و کسانی که حاضر به عمل بر طبق دستور خدا و رسولش نشوند سربلند از آزمایش الهی بیرون نمی آیند. در اینجا نیز خدا و رسولش همگان را به محبت و اطاعت از اهل بیت پیامبر۹ سفارش می کنند. عمل به این سفارش نشانه موفقیت، و سرپیچی از آن نشان دهنده شکست در آزمایش است. بدین ترتیب ائمه معصومین: از وسایل آزمایش الهی هستند؛ چنان که در زیارتنامه ها به این مطلب اشاره شده است؛ برای مثال در زیارت جامعه کبیره می خوانیم: «أَنْتُمُ الصِّرَاطُ الْأَقْوَمُ... وَالْبَابُ الْمُبْتَلَی بِهِ النَّاسُ»؛ (شیخ صدوق، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۶۱۳) «شما راه محکم الهی... و دری هستید که مردم به واسطه آن مورد آزمایش قرار می گیرند».
۳. وساطت در موجودیت و بقای جهان مادی
جهان و موجودات آن ازاین رو که قابلیت گرفتن فیوضات الهی را ندارند نیازمند واسطه ای هستند تا از طریق آن حیات پیدا کنند و به زندگی ادامه دهند. خداوند مهربان از این ناتوانی آگاه بود و به همین دلیل اولین مخلوق خود را شاگرد بی واسطه خود و مجرای فیض قرار داد. اولین مخلوق خداوند وجود مقدس پیامبر اکرم۹ و به تبع آن ارواح مقدس معصومین: بودند که پیش از خلقت حضرت آدم و حتی پیش از خلقت فرشتگان حضور داشتند؛ چنان که پیامبر اکرم۹ می فرماید: «کُنْتُ نَبِیّاً وَآدَمُ بَیْنَ الْماءِ وَالطّینِ»؛ (مجلسی، ۱۴۰۳ق، ج۱۶، ص۴۰۲) «من نبی بودم و آدم بین آب و گل بود».
خداوند بزرگ بر آینه دل انسان کامل متجلی می شود و تصویر این تجلی از آینه قلب امام معصوم می تابد و جهان و تمام موجودات هستی را به وجود می آورد. همچنین بقای نظام جهان مادی در گرو حضور انسان کامل در همه زمان هاست. ابوحمزه ثمالی می گوید به امام صادق۷ عرض کردم: «آیا زمین بدون امام باقی می ماند؟» امام فرمود: «لَوْ بَقِیَتِ الْأَرْضُ بِغَیْرِ إِمَامٍ لَسَاخَتْ»؛ (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۷۹) «اگر زمین بدون امام بماند اهل خود را فرو می برد»
۴. وساطت در روزی دهی به انسان ها
شیعه معتقد است معصومین: بندگان صالح و واسطه های فیض از مبدأ فیاض الهی هستند. اهل بیت: به عنوان مقربان درگاه الهی و هدف اصلی خلقت جهان، واسطه نزول نعمت ها و فیوضات الهی اند. هر نعمتی که به صورت عام یا به شخص خاصی داده می شود از مجرای این بزرگواران عبور می کند؛ چنان که امام صادق۷ می فرماید:
بِنَا أَثْمَرَتِ الْأَشْجَارُ وَأَیْنَعَتِ الثِّمَارُ وَجَرَتِ الْأَنْهَارُ وَبِنَا یَنْزِلُ غَیْثُ السَّمَاءِ وَیَنْبُتُ عُشْبُ الْأَرْضِ وَبِعِبَادَتِنَا عُبِدَ اللهُ وَلَوْ لَا نَحْنُ مَا عُبِدَ اللهُ؛ (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۴۴)
به برکت ما، درختان بارور می گردند، میوه ها می رسند، نهرها جاری می شوند و باران از آسمان می بارد و گیاه از زمین می روید. به عبادت ما خداوند پرستش می شود و اگر ما نبودیم، خدا عبادت نمی شد
۵ . بیان احکام الهی و هدایت انسان ها
از مسئولیت های مهم اهل بیت عصمت و طهارت: این است که احکام خداوند را در زمینه همه امور فردی، خانوادگی و اجتماعی، عبادی و سیاسی و... به انسان ها بیان کنند و از این طریق راه را برای علاقه مندان به دین و دینداری و پویندگان راه صحیح هموار نمایند. ازاین رو امام باقر۷ فرمود:
إنَّ أهْلَ بَیْتِ نَبِیِّکُمْ صَلَّى اللهُ عَلَیْهِ وَعَلَیْهِمْ... جَعَلَهُمْ أعْلاماً فی عِبادِهِ، وَمَناراً فی بِلادِهِ، وَأدِلَّةَ إلى صِراطِهِ. فَهُمْ الأئِمَّةُ الدُّعاةُ، وَالْقادَةُ الْهُداةُ. (دیلمی، ۱۴۲۷ق، ص۸۶)
همانا خاندان پیامبرتان... خداوند ایشان را پرچم هایی در میان بندگانش، و نشانه هایی در سرزمین هایش، و راهنمایانی برای نشان دادن راهش قرار داد. پس آنان پیشوایان دعوت کننده [به سوی حق] و رهبران هدایت هستند.
امام صادق۷ نیز فرمود: «نَحْنُ الْهُدَاةُ إِلَى الله»؛ (دیلمی، ۱۴۲۷ق، ص۳۰۰) «ما هدایتگران به سوی خدا هستیم».
۶. مدیریت و سرپرستی جامعه انسانی
از شاخه های ولایت تشریعی اهل بیت:، ولایت و سرپرستی ایشان بر مردم است. آن بزرگواران پس از پیامبر اکرم۹، پیشوایان دین و جانشینان رسول خدا۹ هستند و مسئولیت مدیریت جامعه اسلامی را بر عهده دارند؛ چنان که امام صادق۷ می فرماید: «نَحْنُ وُلَاةُ أَمْرِ الله »؛ (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۹۲) «ما والیان امر خدا هستیم». همچنین امام رضا۷ می فرماید: «الْأَئِمَّةُ خُلَفَاءُ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ فِی أَرْضِهِ»؛ (همان، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۹۳) «ائمه، جانشینان خدای عزوجل در زمینش هستند».
بر همه مسلمانان واجب است این وظیفه ایشان را به رسمیت بشناسند و از ایشان اطاعت کنند.
۷. مایه قبولی طاعات و آمرزش گناهان
امامت به عنوان یکی از اصول اساسی دین اسلام، از چنان اهمیتی برخوردار است که قبولی اعمال بندگان به اعتقاد به آن بستگی دارد، و بدون اعتقاد به امامت ائمه اثناعشر: عبادات و اعمال صالح افراد، هر قدر هم زیاد باشد، ارزشی نخواهد داشت؛ چنان که در زیارت امام زمان/ در سرداب مقدس چنین می خوانیم:
أَشْهَدُ أَنَّ بِوَلَایَتِکَ تُقْبَلُ الْأَعْمَالُ وَتُزَکَّى الْأَفْعَالُ وَتُضَاعَفُ الْحَسَنَاتُ وَتُمْحَى السَّیِّئَاتُ. (شهید اول، ۱۴۱۰ق، ص۲۰۵)
گواهی می دهم که اعمال بندگان به سبب پذیرش ولایت تو پذیرفته، و رفتارهای آنها پاکیزه، و کارهای نیک آنها مضاعف، و گناهان آنها محو می شود.
شناخت جایگاه اهل بیت: در قیامت (شفاعت)
اهل بیت: در روز قیامت و برپایی حساب و کتاب اعمال بندگان، در آن اجتماع عظیم نقش بسیار مهمی ایفا می کنند. نجات دوستان و دوستداران خود و گناهکاران از امت پیامبر اکرم۹ توسط ایشان، که از آن به «شفاعت» نام برده می شود، جایگاه آن بزرگواران را در عرصه قیامت به خوبی نشان می دهد.
شفاعت در اصطلاح به معنای آن است که افراد مقرّب درگاه خداوند با واسطه شدن به آستان قدس الهی و با توجه به لیاقت موجود در فرد شفاعت شونده، موجبات آمرزش گناهان او را فراهم آورند.
شفاعت از اصول مسلم اسلام است و حقیقت آن این است که رحمت گسترده خدا و مغفرت و آمرزش او از طریق اولیای الهی که حاملان فیض و وسائط رحمتند به افراد گنهکار که لیاقت بخشایشگری او را دارند، برسد. (زمردیان، ۱۳۸۷ش، ص۷۹۵ -۷۹۶) شفاعت در آیات قرآن کریم و روایات معصومین: مورد توجه ویژه قرار گرفته است و ازاین رو هیچ مسلمانی نمی تواند منکر وجود شفاعت در روز رستاخیز شود. خداوند متعال می فرماید: (یَوْمَئِذٍ لا تَنْفَعُ الشَّفاعَةُ إِلاَّ مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ رَضِیَ لَهُ قَوْلا)؛ (طه: ۱۰۹) «در آن روز، شفاعت هیچ کس سودى نمى بخشد، جز کسى که خداوند رحمان به او اجازه داده و به گفتار او راضى است»
بی تردید از مهم ترین شفاعت کنندگان در روز قیامت، اهل بیت: هستند؛ چنان که امام موسای کاظم۷ می فرماید: «نُمَجِّدُ رَبَّنَا وَنُصَلِّی عَلَى نَبِیِّنَا وَنَشْفَعُ لِشِیعَتِنَا فَلَا یَرُدُّنَا رَبُّنَا»؛ (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۴۳۵) ما پروردگارمان را تمجید مى کنیم و بر پیامبرمان درود مى فرستیم و براى شیعیانمان شفاعت مى کنیم و خداوند نیز درخواست ما را ردّ نمى کند».
در زیارت جامعه کبیره این گونه از ائمه اطهار: درخواست شفاعت می کنیم:
یَا وَلِیَّ اللهِ إِنَّ بَیْنِی وَبَیْنَ اللهِ عَزَّ وَجَلَّ ذُنُوباً لَا یَأْتِی عَلَیْهَا إِلَّا رِضَاکُمْ فَبِحَقِّ مَنِ ائْتَمَنَکُمْ عَلَی سِرِّهِ وَاسْتَرْعَاکُمْ أَمْرَ خَلْقِهِ وَقَرَنَ طَاعَتَکُمْ بِطَاعَتِهِ لَمَّا اسْتَوْهَبْتُمْ ذُنُوبِی وَکُنْتُمْ شُفَعَائِی . (شیخ صدوق، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۶۱۶)
ای ولی خدا، همانا بین من و خدای عزوجل گناهانی است که محو نکند آنها را جز رضایت شما. پس به حق آن خدایی که شما را امین به اسرار خود کرده و سرپرستی کار خلق خود را به شما واگذارده و فرمانبرداری از شما را به فرمانبرداری از خودش مقارن ساخته، از شما درخواست می کنم که بخشش گناهانم را [از خدا] بخواهید و شفیعان من گردید.
شناخت وجوب دوستی با اهل بیت: و دشمنی با دشمنان ایشان
از مهم ترین دستورات دین اسلام، دوستی با دوستان خدا و دشمنی با دشمنان اوست؛ همان چیزی که از آن اصطلاحاً به «تولّی و تبرّی» تعبیر می کنیم. ازاین رو قرآن کریم می فرماید: (مُحَمَّدٌ رَسُولُ اللهِ وَالَّذینَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَماءُ بَیْنَهُمْ) ؛ (فتح: ۲۹) «محمّد۹ فرستاده خداست و کسانى که با او هستند در برابر کفّار سرسخت و شدید، و میان خود مهربانند».
در اهمیت و جایگاه رفیع دوستی و دشمنی ورزیدن برای خداوند همین بس که در روایات متعددی همه حقیقت ایمان در دوستی و دشمنی برای خداوند خلاصه شده است؛ برای مثال یکی از یاران امام صادق۷ از ایشان پرسید: «آیا دوستی و دشمنی از ایمان شمرده می شود؟» امام پاسخ داد: «وَهَلِ الْإِیمَانُ إِلَّا الْحُبُّ وَالْبُغْضُ»؛ (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۱۲۵) «مگر ایمان چیزی جز دوستی و دشمنی است؟!»
از جلوه های بارز تولّی و تبرّی، دوستی با اهل بیت پیامبر گرامی اسلام: و دوستانشان و دشمنی با دشمنان ایشان است و خداوند و پیشوایان معصوم: بسیار به آن سفارش کرده اند؛ تا جایی که دوست داشتن ایشان، مزد رسالت و دلیل بر پاکی ولادت معرفی شده است. خداوند در قرآن کریم می فرماید: (قُلْ لا أَسْئَلُکُمْ عَلَیْهِ أَجْراً إِلَّا الْمَوَدَّةَ فِی الْقُرْبى)؛ (شوری: ۲۳) بگو: من هیچ پاداشى از شما بر رسالتم درخواست نمى کنم جز دوست داشتن نزدیکانم (اهل بیتم )».
همچنین محبت اهل بیت: از مهم ترین عوامل نجات در روز قیامت معرفی، و آثار بی بدیلی برای آن بیان شده است؛ چنان که پیامبر اکرم۹ می فرماید:
حُبِّی وَحُبُ أَهْلِ بَیْتِی نَافِعٌ فِی سَبْعَةِ مَوَاطِنَ أَهْوَالُهُنَّ عَظِیمَةٌ: عِنْدَ الْوَفَاةِ وَفِی الْقَبْرِ وَعِنْدَ النُّشُورِ وَعِنْدَ الْکِتَابِ وَعِنْدَ الْحِسَابِ وَعِنْدَ الْمِیزَانِ وَعِنْدَ الصِّرَاطِ. (شیخ صدوق، ۱۳۷۶ش، ص۱۰)
دوست داشتن من و اهل بیتم در هفت جا، که آدمی را دچار رعب و وحشت شدیدی می کند، سودمند است: هنگام مرگ، در قبر، هنگام زنده شدن مردگان، هنگامی که کتاب اعمال را به دست افراد می دهند، هنگام حسابرسی به اعمال، هنگام سنجیدن اعمال، و هنگام عبور از صراط.
متون زیارتنامه های اهل بیت: مشحون از عبارت هایی است که نشان دهنده عشق و علاقه زائر به ایشان و دشمنی او با دشمنان آنان است. این عبارت ها را می توان عمدتاً در دو دسته تقسیم کرد:
۱. عبارت هایی که در آنها زائر صریحاً نسبت به اهل بیت: اظهار دوستی، و نسبت به دشمنانشان ابراز دشمنی می کند؛ برای نمونه در زیارت جامعه کبیره می خوانیم:
أُشْهِدُ اللهَ وَأُشْهِدُکُمْ أنِّی... مُوَالٍ لَکُمْ وَلِأَوْلِیَائِکُمْ مُبْغِضٌ لِأَعْدَائِکُمْ وَمُعَادٍ لَهُمْ سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمَکُمْ وَحَرْبٌ لِمَنْ حَارَبَکُمْ... فَمَعَکُمْ مَعَکُمْ لَا مَعَ عَدُوِّکُمْ آمَنْتُ بِکُمْ وَتَوَلَّیْتُ آخِرَکُمْ بِمَا تَوَلَّیْتُ بِهِ أَوَّلَکُمْ وَبَرِئْتُ إِلَى اللهِ عَزَّ وَجَلَّ مِنْ أَعْدَائِکُمْ وَمِنَ الْجِبْتِ وَالطَّاغُوتِ وَالشَّیَاطِینِ وَحِزْبِهِمُ الظَّالِمِینَ لَکُمْ. (شیخ صدوق، ۱۴۱۳ق، ج ۲، ص۶۱۴)
خدای و نیز شما را شاهد می گیرم که... دوستدار شما و دوستانتان هستم و کینه دشمنانتان را در سینه دارم و نسبت به آنان دشمنی می ورزم؛ در صلح و آشتی هستم با هر کس که با شما صلح کند و در جنگم با هر کس که با شما در جنگ است... . من با شما هستم نه با دشمنانتان، به شما ایمان دارم و آخرین فرد شما را به همان صورت دوست دارم [و ولایتش را می پذیرم] که اولین شما را، و از دشمنانتان و نیز از جِبت و طاغوت و شیاطین و پیروانشان، آن ستمکاران بر شما، بیزاری می جویم.
همچنین در زیارت جامعه صغیره (که در زیارت همه امامان خوانده می شود) می خوانیم:
أُشْهِدُ اللهَ أَنِّی سِلْمٌ لِمَنْ سَالَمْتُمْ وَحَرْبٌ لِمَنْ حَارَبْتُمْ... لَعَنَ اللهُ عَدُوَّ آلِ مُحَمَّدٍ مِنَ الْجِنِ وَالْإِنْسِ وَأَبْرَأُ إِلَى اللهِ مِنْهُمْ. (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۷۹)
خدای را شاهد می گیرم که من با کسی که شما با او صلح باشید صلح هستم و با کسی که شما با او بجنگید در جنگ هستم... . خداوند دشمن آل محمد۹ از جن و انس را لعنت کند و من از آنها به خدا برائت می جویم.
۲. وجود درود و صلوات بر محمد و آل محمد۹ در متون زیارتنامه ها یا به طور جداگانه، و نیز لعن بر دشمنان ایشان، آشکارا تولّی و تبرّای زائر را می رساند؛ برای نمونه در صلوات مخصوص امام رضا۷ آمده است:
اللهُمَّ صَلِّ عَلَى عَلِیِّ بْنِ مُوسَی الرِّضَا الْمُرْتَضَی الْإِمَامِ التَّقِیِ النَّقِیِ وَحُجَّتِکَ عَلَی مَنْ فَوْقَ الْأَرْضِ وَمَنْ تَحْتَ الثَّرَی الصِّدِّیقِ الشَّهِیدِ صَلَاةً کَثِیرَةً نَامِیَةً زَاکِیَةً مُتَوَاصِلَةً مُتَوَاتِرَةً مُتَرَادِفَةً کَأَفْضَلِ مَا صَلَّیْتَ عَلَی أَحَدٍ مِنْ أَوْلِیَائِکَ. (ابن قولویه، ۱۳۵۶ش، ص۳۰۹)
خدایا بر امام علیّ بن موسی الرضا المرتضی، امام پرهیزگار و پاکیزه و حجّت تو بر هر کس که بر روی زمین و در زیر خاک است، همو که صِدّیق و شهید است، درود فرست؛ درودی بسیار و فزاینده، پاکیزه و پیاپی و پشت سر هم؛ همانند برترین درودی که بر یکی از اولیایت فرستاده ای.
همچنین در زیارت عاشورا این گونه دشمنان اهل بیت: را لعن و نفرین می کنیم:
فَلَعَنَ اللهُ أُمَّةً أَسَّسَتْ أَسَاسَ الظُّلْمِ وَالْجَوْرِ عَلَیْکُمْ أَهْلَ الْبَیْتِ وَلَعَنَ اللهُ أُمَّةً دَفَعَتْکُمْ عَنْ مَقَامِکُمْ وَأَزَالَتْکُمْ عَنْ مَرَاتِبِکُمُ الَّتِی رَتَّبَکُمُ اللهُ فِیهَا وَلَعَنَ اللهُ أُمَّةً قَتَلَتْکُمْ وَلَعَنَ اللهُ الْمُمَهِّدِینَ لَهُمْ بِالتَّمْکِینِ مِنْ قِتَالِکُمْ بَرِئْتُ إِلَى اللهِ وَإِلَیْکُمْ مِنْهُمْ وَمِنْ أَشْیَاعِهِمْ وَأَتْبَاعِهِمْ وَأَوْلِیَائِهِمْ . (شهید اول، ۱۴۱۰ق، ص۱۷۹)
خداوند لعنت کند گروهی را که بنیان ظلم و ستم بر شما اهل بیت را گذاشتند و خداوند لعنت کند گروهی را که شما را از مقامتان کنار زدند و از درجاتی که خداوند به شما داده بود دور کردند و خداوند لعنت کند مردمی را که شما را کشتند و خداوند لعنت کند کسانی را که تهیه اسباب کردند برای کشندگان شما. از ایشان و نیز از پیروان و تبعیت کنندگان و دوستانشان، به سوی خدا و به سوی شما بیزاری می جویم.
نتیجه اینکه آگاهی از ضرورت دوستی با اهل بیت: و دوستانشان و دشمنی با دشمنان ایشان، امری بسیار مهم است و نقش بارزی در زیارت و بهره مندی از آن ایفا می کند.
شناخت لزوم اطاعت از اهل بیت: و خودداری از نافرمانی آنان
بر اساس آیات و روایات، بر همه افراد لازم است از اهل بیت: اطاعت کنند؛ برای مثال خداوند متعال می فرماید: (یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا أَطیعُوا اللهَ وَأَطیعُوا الرَّسُولَ وَأُولِی الْأَمْرِ مِنْکُمْ)؛ (نساء: ۵۹) «اى کسانى که ایمان آورده اید، اطاعت کنید خدا را و اطاعت کنید پیامبر خدا و اولوا الأمر (اوصیاى پیامبر) را». در تفسیر نمونه، ذیل این آیه آمده است:
همه مفسران شیعه در این زمینه اتفاق نظر دارند که منظور از «اولوا الامر»، امامان معصوم: مى باشند که رهبرى مادى و معنوى جامعه اسلامى در تمام شئون زندگى از طرف خداوند و پیامبر۹ به آنها سپرده شده است و غیر آنها را شامل نمى شود. (مکارم شیرازی، ۱۳۷۴ش، ج۳، ص۴۳۶)
میان روایات، شاید بهترین آنها حدیث ثقلین است که در آن رسول گرامی اسلام۹ می فرماید:
إِنِّی تَارِکٌ فِیکُمُ الثَّقَلَیْنِ مَا إِنْ تَمَسَّکْتُمْ بِهِمَا لَنْ تَضِلُّوا کِتَابَ اللهِ وَعِتْرَتِی أَهْلَ بَیْتِی... . (مفید، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۳۳)
همانا من در بین شما دو چیز گرانبها باقی می گذارم. مادامی که به آن دو تمسک جویید گمراه نمی شوید. [آن دو عبارتند از:] کتاب خدا و عترت و خاندانم.
این حدیث در منابع معتبر شیعه و سنی نقل شده و حکایت از آن دارد که همان طور که اطاعت از فرمایشات خداوند در قرآن کریم بر همگان واجب است، پیروی از اهل بیت: نیز واجب می باشد.
در زیارتنامه های معصومین: زائر از خداوند می خواهد که توفیق تبعیت از ایشان را به او عنایت فرماید؛ برای مثال، در زیارت وداع امیرالمؤمنین۷ این گونه از خداوند می خواهیم که ما را مطیع اهل بیت: قرار دهد: «اللهُمَّ وَذَلِّلْ قُلُوبَنَا لَهُمْ بِالطَّاعَةِ وَالْمُنَاصَحَةِ وَالْمَحَبَّةِ وَحُسْنِ الْمُوَازَرَةِ»؛ (ابن قولویه، ۱۳۵۶ش، ص۴۷) «خدایا قلب های ما را برای فرمانبرداری و خیرخواهی و دوستی و حسن همراهی با ائمه اطهار: رام گردان».
همچنین در صلوات مخصوص ماه شعبان برای توفیق اطاعت از پیامبر اکرم۹ این گونه دعا می کنیم: «اللهُمَّ... وَاجْعَلْنِی لَهُ مُتَّبِعاً حَتَّى أَلْقَاکَ یَوْمَ الْقِیَامَةِ عَنِّی رَاضِیاً وَعَنْ ذُنُوبِی غَاضِیاً»؛ (ابن مشهدی، ۱۴۱۹ق، ص۴۰۲) «خدایا... مرا پیرو پیامبر اکرم۹ قرار بده تا در روز قیامت که تو را ملاقات می کنم از من راضی باشی و از گناهانم چشم پوشی کنی».
بدین ترتیب شناخت این جایگاه بسیار مهم اهل بیت: در اسلام، نقش بی بدیلی در ارزشمندی زیارت و تأثیرگذاری آن بر روح و روان زائر و بهره مند شدن زائر از این عمل گرانقدر ایفا می کند.
شناخت ارزش و اجر و ثواب زیارت اهل بیت:
زیارت اهل بیت: آن گاه ارزش و اهمیت خواهد داشت و زائر بهره وافی و کافی از آن خواهد برد که او با آگاهی از اهمیت و ارزش عمل خود، نسبت به آن اهتمام ویژه داشته باشد و در صدد بهره مندی هرچه بیشتر از آن برآید. بدین ترتیب شناخت ارزش و اهمیت زیارت توسط زائر، امر بسیار بااهمیتی است.
زید شحّام (از اصحاب امام صادق۷) می گوید به امام صادق۷ عرض کردم: «پاداش کسی که رسول خدا۹ را زیارت کند چیست؟» فرمود: «کَمَنْ زَارَ اللهَ عَزَّ وَجَلَّ فَوْقَ عَرْشِهِ»؛ «مانند کسی است که خدا را در عرشش زیارت کرده است». گفتم: «پس پاداش کسی که یکی از شما اهل بیت را زیارت کند چیست؟» فرمود: «کَمَنْ زَارَ رَسُولَ اللهِ۹»؛ «مانند کسی است که رسول خدا را زیارت کرده است». (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۴، ص۵۸۵)
همچنین امام صادق۷ می فرماید:
مَنْ زَارَ الْحُسَیْنَ۷ مِنْ شِیعَتِنَا لَمْ یَرْجِعْ حَتَّی یُغْفَرَ لَهُ کُلُّ ذَنْبٍ وَیُکْتَبَ لَهُ بِکُلِّ خُطْوَةٍ خَطَاهَا وَکُلِّ یَدٍ رَفَعَتْهَا دَابَّتُهُ أَلْفُ حَسَنَةٍ وَمُحِیَ عَنْهُ أَلْفُ سَیِّئَةٍ، وَتُرْفَعُ لَهُ أَلْفُ دَرَجَةٍ. (ابن قولویه، ۱۳۵۶ش، ص۱۳۴)
هر یک از شیعیان ما که مرقد [امام] حسین۷ را زیارت کند، پیش از آنکه بازگردد، همه گناهانش آمرزیده می شود و برای هر قدمی که برداشته و هر دست و پایی که چهارپایش برداشته، هزار حسنه برای او نوشته، و هزار گناه از او پاک می شود و هزار درجه بالا می رود.
حال سؤال می شود دلیل اهمیت فوق تصور زیارت اهل بیت: چیست؟ در زیارت آن بزرگواران چه راز و حکمتی نهفته است که تا این حد به این عمل ارزش و اعتبار بخشیده شده است؟
پیش از پاسخ به این سؤال، لازم است به نقش زیارت در تقویت تقوا و دینداری در افراد توجه شود. این عمل نقش بی بدیلی در تقویت انگیزه افراد جهت انجام دستورات الهی و اجتناب از گناه و نافرمانی خداوند ایفا می کند و این تأثیرگذاری زیارت است که در روایت های اهل بیت: به نتایج آن در آمرزش گناهان و ورود به بهشت برین پرداخته شده است.
مطلب دیگر در این باره به تأثیر زیارت در منش، شخصیت و اخلاق زائران بازمی گردد. زائران اهل بیت: آنان را پیشوایان خود در همه امور زندگی می دانند و می کوشند با الگو گرفتن از آنان، سعادت دنیوی و اخروی خود را تأمین کنند. از زمینه های تأثیرگذاری زیارت، تأثیر آن در بعد اخلاقی و تربیتی زائران است. همه مردم، از جمله خود زائران کوی اهل بیت: انتظار دارند پس از بازگشت از سفر زیارتی، اصلاحات عمده ای در اخلاق و رفتار آنان به وجود آمده باشد، که غالباً نیز همین گونه است.
نکته سوم به تأثیرگذاری زیارت در افزایش شناخت افراد نسبت به آموزه های دینی مربوط می شود؛ بدین بیان که برای زیارت اهل بیت: زیارتنامه های بسیاری از ایشان به دست ما رسیده و کتاب های متعددی در جمع آوری این زیارتنامه ها نگاشته شده است (کتاب هایی از قبیل: کتاب المزار تألیف شیخ مفید، کامل الزیارات نوشته جعفر بن محمد ابن قولویه و المزار تألیف شهید اول). این زیارتنامه ها گذشته از آنکه دربردارنده سلام و عرض ارادت به اهل بیت: است، حاوی نکات و معارف بسیار مهم و ارزشمندی در زمینه های اعتقادی، اخلاقی، تربیتی، رفتاری، عبادی و... است که قرائت با توجه و با حضور قلب آنها در کنار بارگاه ملکوتی معصومین: می تواند شناخت ما را نسبت به معارف دین افزایش دهد و تأثیرات ماندگاری بر افراد داشته باشد.
شناخت و آگاهی از آثار محبت اهل بیت:
زیارت اهل بیت: بر پایه محبت نسبت به ایشان انجام می گیرد. شیعیان با توجه به محبتی که نسبت به اهل بیت: در وجود خود احساس می کنند، به این کار اقدام و اهتمام می ورزند. بدین ترتیب شناخت آثار و نتایج محبت آن بزرگواران از جهات گوناگون، امری ضروری در زیارت به شمار می رود. در اینجا با نگاهی به روایات به این موضوع می پردازیم و برخی از آثار محبت اهل بیت: را برمی شماریم:
۱. محبت اهل بیت: برترین عبادت
امام صادق۷ فرمود: «إنَّ فَوقَ کُلِّ عَبادَةٍ عِبادَةً، وحُبُّنا أهلَ البَیتِ أفضَلُ عِبادَةٍ»؛ (برقی، ۱۳۷۱ق، ص۱۵۰) «بالاتر از هر عبادتی، عبادتی است و محبت ما اهل بیت برترین عبادت است».
۲. دوست داشتن اهل بیت: برابر با دوست داشتن خدا
امام صادق۷ فرمود: «مَنْ عَرَفَ حَقَّنَا وَأَحَبَّنَا فَقَدْ أَحَبَّ اللهَ تَبَارَکَ وَتَعَالَى»؛ (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۸، ص۱۲۹) «هر که [مقام و حقّ ] ما را بشناسد و دوستمان بدارد، بى گمان خداى تبارک و تعالى را دوست دارد».
همچنین در زیارت جامعه کبیره می خوانیم:
مَن والاکُم فَقَد والَى اللهَ، ومَن عاداکُم فَقَد عادَى اللهَ، ومَن أحَبَّکُم فَقَد أحَبَّ اللهَ، ومَن أبغَضَکُم فَقَد أبغَضَ اللهَ. (شیخ صدوق، ۱۴۱۳ق، ج۲، ص۶۱۳)
هر که با شما دوستى کند، با خدا دوستى کرده و هر که با شما دشمنى کند، با خدا دشمنى نموده است. هر که شما را دوست بدارد، خدا را دوست داشته است و هر که شما را دشمن بدارد، خدا را دشمن داشته است.
۳. دوست داشتن اهل بیت: مایه پاکی قلب و نجات در روز قیامت
امام باقر۷ فرمود:
لا یُحِبُّنا عَبدٌ ویَتَوَلّانا حَتّى یُطَهِّرَ اللهُ قَلبَهُ، ولا یُطَهِّرُ اللهُ قَلبَ عَبدٍ حَتّى یُسَلِّمَ لَنا ویَکونَ سِلماً لَنا، فَإِذا کانَ سِلماً لَنا سَلَّمَهُ اللهُ مِن شَدیدِ الحِسابِ، وآمَنَهُ مِن فَزَعِ یَومِ القِیامَةِ الأَکبَرِ. (کلینی، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۹۴)
هیچ بنده اى نیست که ما را دوست بدارد و ولایت ما را بپذیرد، مگر اینکه خداوند دل او را پاک مى گرداند و خداوند دل هیچ بنده اى را پاک نکرد، مگر اینکه تسلیم ما شد و از ما فرمانبردارى کرد و چون فرمانبردار ما شد، خداوند او را از سختى حساب به سلامت داشت و از هراس بزرگ روز قیامت ایمنش گردانْد.
نتیجه گیری
آنچه به طور کلی از این نوشتار می توان نتیجه گرفت آن است که زیارت مراقد مطهر اهل بیت: آنگاه ارزشمند خواهد بود که با معرفت همراه باشد. زیارت بدون معرفت یا با معرفت ناقص، عملی کم ارزش است و نخواهد توانست زائر را در مسیر رشد و تعالی معنوی و کسب نورانیت و سیر الی الله یاری دهد. شناخت جایگاه اهل بیت: نزد خدا و در این عالم و نیز آگاهی از لزوم اطاعت از ایشان در همه عرصه های زندگی دنیوی، شرطی اساسی برای بهره مندی از زیارت است و زائران مؤمن باید پیش از اقدام به زیارت، آگاهی لازم را نسبت به این امور کسب کنند.
فهرست منابع
