نهضت حسینى و قیام عاشورا از زوایاى گوناگون درخور بررسى است و از سده نخست هجرى تاکنون، دانشمندان و تاریخنگاران بسیارى به این زوایا پرداختهاند. یکى از مهمترین موضوعات در خصوص قیام امام حسین (ع)، بازگشت اهلبیت آن حضرت از شام به کربلا در اربعین شهیدان کربلاست که هر سال در ایام ماه صفر و زنده شدن یاد سیدالشهدا (ع) در روز اربعین، بحث آن تازه مىشود.
نویسنده در کتاب «اربعین حسینى» پژوهشى درباره بازگشت کاروان اسیران از شام به کربلا در شش بخش و 124 صفحه تألیف کرده و در آن معتقد است با توجه به قراین، به نظر مىرسد جابربنعبدالله انصارى دستکم دو بار به زیارت قبر سالار شهیدان (ع) رفته و در زیارت دوم که پس از اربعین سال 61 هجرى بوده، با اهلبیت امام حسین (ع) در کربلا ملاقات کرده است. این نوشتار، ضمن معرفى این کتاب، نام بخشهاى گوناگون آن را ذکر کرده است.
واژگان کلیدى: امام حسین (ع)، عاشورا، اربعین حسینى، جابربنعبدالله انصارى، محمدامین پورامینى.
کتاب «اربعین حسینى» نوشته حجتالاسلام محمدامین پورامینى، پژوهشى پیرامون بازگشت اهلبیت (علیهم السلام) از شام به کربلاست که در سال 1382 خورشیدى توسط «انتشارات حسنین» در قم به چاپ رسیده است. این کتاب با مقدمه مرحوم آیتالله محمدهادى معرفت آغاز مىشود و در شش بخش و 124 صفحه تدوین یافته است.
کتاب داراى 5 بخش است: بخش اول کتاب به اهمیت و استحباب زیارت امام حسین (ع) اختصاص دارد و با روایاتى چند از امامان معصوم (علیهم السلام) این موضوع بررسى شده است.
در بخش دوم با عنوان «نخستین زائر»، به بررسى شخصیت جابر بن عبدالله انصارى پرداخته شده و در بخش سوم و چهارم با عنوانهاى «بازگشت اهلبیت به کربلا» و «کدامین اربعین» آراى مورخان و دانشمندان درباره اصل وقوع این امر و زمان وقوع آن بررسى شده است.
بخش پنجم، با عنوان «ترازوى نقد» به دو دیدگاه عمده درباره اربعین نظر دارد: دیدگاه نخست متعلق به مرحوم میرزا حسین نورى (رحمه الله)، معروف به «محدث نورى» است که اعتقاد دارد بازگشت اهلبیت به کربلا در اربعین اول نبوده و دلایل ایشان مطرح شده است. دیدگاه دوم، نظریه آیتالله شهید قاضى طباطبایى است که به امکان بازگشت در اولین اربعین تمایل دارد و دلایل و شواهد و قرائن ایشان نیز آورده شده است.
در بخش ششم و پایانى با عنوان «دیدگاه دیگر» مؤلف کتاب در شش صفحه به دیدگاه خود در این زمینه پرداخته و کتاب را به پایان برده است. ایشان معتقد است با توجه به قراین، به نظر مىرسد که جابر بن عبدالله انصارى، به یک زیارت بسنده نکرده و دستکم دو بار به زیارت قبر سالار شهیدان (ع) شتافته باشد: زیارت اول، زیارتى است که طبرى[1]، سید بن طاووس[2] و خوارزمى[3] آوردهاند. زیارت دوم، زیارتى است که همراه با ملااقات با اهلبیت (علیهم السلام) است. در روایت طبرى و سیدبنطاووس و خوارزمى، هیچ اشارهاى به مسئله ملاقات نشده؛ بلکه قرینه بر عدم حصول ملاقات نیز وجود دارد. طبرى و خوارزمى تصریح مىکنند که پس از انجام زیارت، جابر از عطیه مىخواهد که او را به سوى خانههاى کوفه هدایت کند؛ آنگاه هر دو در این مسیر گام برداشتند. زیارت مقرون به ملاقات با اهلبیت (علیهم السلام) وقتى بوده است که گروهى از بنىهاشم نیز به زیارت قبر آن حضرت شتافته بودند و اهلبیت هنگامى که به کربلا رسیدند، جابر را با عدهاى از بنىهاشم در آنجا یافتند. همچنین در زیارت اول، نام و نقش عطیه برجسته است؛ در صورتى که در زیارت دوم، هیچ نام و اثرى از عطیه وجود ندارد. بنابراین، روز اربعین روز زیارت جابر پس از گذشت چهل روز از شهادت سالار شهیدان، حسین بن على (ع) است و زیارت اهلبیت (علیهم السلام) و ملاقات جابر با ایشان پس از اربعین بوده است.
[جلد بیست و یکم]
فهرست
اسرار و معارف
تجلى اخلاق در نهضت امام حسین (علیه السلام)/ جعفر الهادى/ 9
ابوالفضلالعباس (علیه السلام) در مکتب معصومین (علیهم السلام)/ سیدمحمدرضا حسینىجلالى/ ترجمه محمدمهدى رضایى/ 23
اهل سنت و زیارت/ محمد اصغرىنژاد/ 51
هنر امام موسى صدر در ایجاد وحدت میان ادیان و مذاهب/ عبدالرحیم اباذرى/ 65
فرهنگ نامه زیارت/ جواد محدثى/ 85
تاریخ و رجال
نگاهى به زندگى شیخ مرتضى انصارى/ سیدمجید حسنزاده/ 99
روزشمار انتفاضه شعبانیه در نجف اشرف/ دکتر ولید حلى/ ترجمه محمدحسین خوشنویس/ 117
اماکن و آثار
نجف قدیم/ مهندس حیدر عبدالرزاق کمونه/ ترجمه حسین شهرستانى/ 133
روزگارى در نجف/ استاد عبدالحسین مسقطى/ ترجمه حسین ریحانى/ 143
مزارات و مدفونین قبرستان وادى السلام نجف/ احمد خامهیار/ 159
از نگاهى دیگر
تهدیدها و فرصتهاى ظهور داعش/ محمود مطهرىنیا/ 169
در ادب فارسى
شعر/ 219
معرفى کتاب
پژوهشى نو درباره مراقد بصره/ على احمدى/ 231[4]
[1] . طبرى، بشارة المصطفى، ص 74.
[2] . سید ابن طاووس، مصباح الزائر، ص 286.
[3] . خوارزمى، مقتل الحسین( ع)، ج 2، ص 190.
[4] جمعى از نویسندگان، فرهنگ زیارت - فصلنامه فرهنگى، اجتماعى، سیاسى، تاریخى، 25جلد، سازمان حج و زیارت، حوزه نمایندگى ولى فقیه در امور حج و زیارات - تهران - ایران، چاپ: 1، 1388 ه.ش.
