چکیده‏
اربعین حسینى به عنوان یکى از شعائر مذهبى شیعه، همواره مورد توجه شیعیان بوده و زیارت امام حسین (ع) در این روز، از مستحبات به شمار مى‏رود. به‏طورى‏که همه‏ساله با حضور انبوه عاشقان سیدالشهدا (ع) در این روز، بزرگ‏ترین اجتماع انسانى در کربلاى معلا شکل مى‏گیرد.
این مراسم که هر سال باشکوه‏تر از سال پیش برگزار مى‏شود، افزون بر نزدیک کردن قلوب شیعیان و جلب توجه جهانیان به مذهب تشیع، همواره با هجوم وحشیانه دشمنان متعصب فرهنگ شیعى روبه‏رو بوده است؛ به‏طورى‏که بارها در کربلا و دیگر نقاط جهان، مراسم اربعین سالار شهیدان را به خاک و خون کشیده‏اند. حملات نیروهاى حکومتى در زمان حاکمیت حزب بعث و اقدامات تروریستى تکفیرى‏ها پس از آن، که به شهادت زائران بسیارى انجامید، از آن جمله‏اند. این نوشتار، پس از بیان اهمیت اربعین حسینى در فرهنگ شیعیان، به شمارى از اربعین‏هاى خونین در عراق، ایران، پاکستان و زنگبار اشاره کرده است.
واژگان کلیدى: اربعین، امام حسین (ع)، کربلا، تشیع، خون.
درآمد
در فرهنگ عاشورا، اربعین به چهلمین روز شهادت امام حسین (ع) گفته مى‏شود که مصادف با روز بیستم ماه صفر است. اعتبار اربعین امام حسین (ع) از گذشته‏هاى دور میان شیعیان شناخته شده بوده است. در کتاب «مصباح المتهجد» شیخ طوسى که حاصل گزینش دقیق و انتخاب معقول شیخ طوسى از روایات فراوان درباره تقویم مورد نظر شیعه درباره ایام سوگ و شادى و دعا و روزه و عبادت است، آمده است:
روز 20 صفر (یعنى اربعین) زمانى است که حرم امام حسین علیه‏السلام، یعنى کاروان اسرا، از شام به مدینه مراجعت کردند. و روزى است که جابر بن عبدالله بن حرام انصارى، صحابى رسول خدا صلى الله علیه و آله از مدینه به کربلا رسید تا به زیارت قبر امام حسین علیه‏السلام بشتابد و او نخستین کسى است از مردمان که قبر آن حضرت را زیارت کرد.[1]
زیارت امام حسین (ع) در این روز مستحب و یکى از نشانه‏هاى شیعه است. این زیارت، همانا خواندن زیارت اربعین است که از امام عسکرى (ع) روایت شده که فرمود: علامات مؤمن پنج تاست که یکى از آنها زیارت اربعین است. بر همین اساس در این روز، با تدبیر الهى خاندان پیامبر (ص) یاد نهضت حسینى براى همیشه جاودانه شد.[2] در روز اربعین شیعیان در حد توان سعى مى‏کردند مانند جابر بر مزار امام حسین علیه السلام گرد آمده و آن امام را زیارت مى‏کردند[3]. این سنت تا به امروز به قوت برپاست و هر سال میلیون‏ها زائر در اربعین حسینى در کربلا حضور مى‏یابند و آن را گرامى مى‏دارند. با این‏که مراسم اربعین، یک شعار مذهبى مسلمانان شیعه براى بزرگداشت شهادت سالار جوانان اهل بهشت یعنى امام حسین (ع) شمرده مى‏شود، با این حال به شیوه‏هاى گوناگون مورد هجوم متعصبان و دشمنان شیعه قرار گرفته که این حملات برخى از مراسم اربعین را در طول تاریخ به خاک و خون کشیده است. نوشتار حاضر گزارش مختصرى است از برخى حملات خونین در اربعین حسینى در دوره معاصر که به شهادت تعداد قابل توجهى از مسلمانان شیعه انجامیده است و در حقیقت برگ دیگرى است از مظلومیت‏هاى شیعیان و نابخردى و قساوت دشمنان تشیع و اهل‏بیت (علیهم السلام).
اربعین‏هاى خونین در عراق معاصر

اربعین‏هاى خونین 1390 تا 1397 قمرى‏

از گذشته‏هاى دور در عراق، روز اربعین صدها هزار زائر به سوى حرم امام حسین (ع) مى‏آمدند که امروزه تعداد آنها به میلیون‏ها تن هم مى‏رسد. عزاداران با حالتى از حزن و اندوه و با سرها و پاهاى برهنه و لباس سیاه و علامت مصیبت‏زدگى گریه مى‏کنند، بر سرو صورت مى‏زنند و به رسول اکرم (ص) براى شهادت فرزندش امام حسین (ع) تسلیت مى‏گویند و در جلو هر دسته، پرچم‏هایى سیاه در اهتزاز است.[4] عزادارى برخى در این روزها شکل ویژه دارد. براى مثال هیئت «طویریج» عراق که هیئتى بسیارى قدیمى است، هنگام عزادارى هروله مى‏کنند؛ یعنى نه مى‏دوند و نه به شکل عادى راه مى‏روند؛ بلکه حالتى سراسیمه دارند که تداعى کننده شرایط اسراى کربلاست. علامه بحرالعلوم نیز که در عزادارى این هیأت شرکت مى‏کردند، یک بار حین عزادارى عمامه‏شان را انداخته و اعلام کردند: امام زمان (عج) را دیدم که ایشان هم در این هیأت بودند و چنین کردند. در پیشاپیش برخى دسته‏ها، شبیه برخى شهیدان کربلا و نیز لشکریان دشمن ستمکار حرکت مى‏کنند و هودج‏هایى از زنان در میان آنان است و مانند اسیرانى که از شام به سوى مدینه بازمى‏گردند، ظاهر مى‏شوند و روز اربعین از کربلا عبور مى‏کنند. جمعیت کثیرى با دیدن این صحنه‏هاى غم‏انگیز متأثر شده و بر سر و سینه مى‏زنند. دکتر على الوردى مى‏نویسد: همزیستى مسالمت‏آمیز در منطقه دیاله بین شیعه و سنى مشاهده مى‏شود و بسیار دیده مى‏شود که محله سنى‏ها در برخى دسته‏هاى عزادارى و مجالس حسینى شرکت مى‏کنند و برخى از آنان دسته‏هاى مخصوص به خودشان را بیرون مى‏آورند و این وضع در شهرهایى چون ناصریه دیده مى‏شود.[5]
با تسلط بعثى‏ها در زمان احمد حسن البکر از همان ابتدا سیاست سرکوب و خشونت علیه اکثریت مردم عراق یعنى مسلمانان شیعه شدت یافت. از جمله اقدامات خونبار بعثى‏ها منع خشونت‏آمیز مراسم مذهبى عزادارى شیعیان بود. کاروان‏هاى عزادارى که پیاده (به ویژه از نجف) به کربلا حرکت مى‏کردند و اغلب علماى دینى نیز در آنها حضور داشتند، چندین نوبت از سوى رژیم بعثى عراق، جلوگیرى یا به خاک و خون کشیده شد. از جمله در سال 1397 قمرى زائران که براى بهره‏بردارى‏هاى تبلیغى و سیاسى بر ضد طاغوت عراق، برنامه‏ریزى‏هاى مفصلى کرده بودند، حکومت عراق با شدت و خشونت، راهپیمایان را در طول راه، از آسمان و زمین به گلوله بست. این حادثه، به صورت پیاپى در سال‏هاى 1390، 1395، 1396 قمرى بى‏سابقه بود و نجف آن سال بسیج کننده این نیروى عظیم مردمى بود که از کنار مرقد امیرالمؤمنین (ع) به راه افتاد و پس از چهار روز پیاده‏روى به کربلا رسید. حرکت موکب‏هاى پیاده و شعارهاى طول راه و سخنرانى‏هاى متعدد، همه نوعى معارضه با حکومت بعث بود. امواج گسترده مردمى با شعار «ابد والله ما ننسى حسینا» (به خدا قسم، هرگز حسین را فراموش نخواهیم کرد) به راه افتاده بود. نیروهاى دولتى براى جلوگیرى از رسیدن زائران به کربلا، برنامه‏هاى مختلفى داشتند و درگیرى‏هایى نیز پیش آمد و به شهادت عده‏اى از عزاداران انجامید. وقتى هم که به کربلا رسیدند، حوادثى شدیدتر پیش آمد و عده دیگرى شهید و جمع بسیارى دستگیر شدند و نهضت شیعى اربعین آن سال، در خاطره تاریخ ثبت شد و مبدأ الهام و شور و حال براى سال‏هاى بعد گردید. این حادثه در سال 1356 شمسى واقع شد.[6]

اربعین‏هاى خونین 1388- 1392 شمسى در عراق‏

صدام در دوران حاکمیت بیش از سى ساله خود، همه مراسم‏هاى عزادارى اهل‏بیت (علیهم السلام) را تعطیل کرد، اما پس از نابودى حکومت صدام، بغض‏هاى فروخورده چندین ساله سر باز کرد و انفجارى از حضور شیعیان در حرمین شریفین رخ داد و مراسم پیاده‏روى و زیارت اربعین به بزرگ‏ترین و باشکوه‏ترین تجمع جهانى شیعیان تبدیل گردید.[7]
امروزه اربعین امام حسین (ع) بیش از مناسبت‏هاى دیگر شاهد حضور فعال مسلمانان از عراق و دیگر کشورهاى اسلامى است و تعداد زائران بارگاه ملکوتى امام حسین (ع) در سال‏هاى 2009 و 2010 بین 10 تا 14 میلیون نفر بوده است. آمارهاى مراکز مختلف گویاى آن است که مراسم زیارت اربعین سال 2013 که با حضور حدود 20 میلیون نفر برگزار شد، بزرگ‏ترین تجمع بشرى در جهان بوده است.[8] همچنین هر سال، خیل عظیمى از پیروان سایر ادیان از جمله مسیحیت نیز به همراه دسته‏جات و هیئت‏هاى عزادارى براى شرکت در مراسم اربعین سرور سالار شهیدان وارد کربلا مى‏شوند.[9]
بر این اساس، بزرگ‏ترین همایش انسانى دنیا در اختیار شیعیان است؛ در حالى که کنگره عظیم حج هر سال با حضور حداکثر 4 میلیون مسلمان برگزار مى‏شود، چند سالى است که جمعیتى بسیار بیشتر، در زیارت اربعین امام حسین (ع) گرد هم مى‏آیند و در حالى که حاجیان هر سال حداکثر 20 کیلومتر پیاده‏روى دارند، شیعیان عراق از شهرهاى مختلف این کشور مانند بصره، ناصریه و نعمانیه گاهى حدود 400 کیلومتر را پیاده طى مى‏کنند تا به نجف اشرف برسند. میلیون‏ها عزادار دیگر هم از سراسر جهان خود را به نجف اشرف مى‏رسانند و از آن‏جا تا کربلاى معلى حدود 80 کیلومتر را پیاده طى مى‏کنند تا در روز اربعین به کربلا برسند. این در حالى است که برخى زائران از بصره و برخى دیگر از شهرهاى جنوبى و شمالى عراق پیاده عازم کربلا مى‏شوند.

تشدید حملات انتحارى تکفیرى‏ها در عراق در اربعین حسینى در سال‏هاى اخیر

در سال‏هاى اخیر دولت عراق تدابیر امنیتى شدیدى را براى حفظ امنیت مراسم عزادارى اربعین اتخاذ مى‏کند و ده‏هاهزار نیروى پلیس، ارتش و سرویس‏هاى امنیتى عراق مسؤولیت حفظ امنیت زائران حسینى را برعهده گرفته‏اند. با وجود تدابیر شدید امنیتى، تروریست‏هاى تکفیرى هر سال اربعین حسینى را در عراق به خاک و خون مى‏کشند. براى مثال در سال 1392 «ابوبکر البغدادى» سرکرده گروه‏هاى تکفیرى عراق زائران اربعین حسینى را تهدید به قتل کرد. وى در فایلى صوتى که منتشر شد، گفت: «چند سالى است که حضور شیعیان در اربعین رشد کرده. ما امسال با تمام قوا وارد عمل خواهیم شد و در اربعین امسال، همانند عاشوراى 61 هجرى، تمامى شیعیان را به خاک و خون مى‏کشیم! ... «زیارت حسین (حضرت سیدالشهداء (ع)) در اربعین، نماد اتحاد شیعیان شده است و ما باید به این اتحاد و همدلى ضربه‏اى اساسى وارد کنیم».[10]
بر اساس همین تهدیدات، اربعین 1392 ش در شهر شیعه‏نشین بصره یک تروریست القاعده که یونیفورم پلیس عراق را بر تن داشت، در انفجارى تروریستى بیست تن از زائران حضرت اباعبدالله الحسین (ع) را به خاک و خون کشید که در میان آنان زنان و کودکان نیز بودند. در این عملیات تروریستى ده‏ها تن نیز زخمى شدند. در اربعین همین سال در ادامه حملات تروریستى علیه زائران حضرت سیدالشهداء (ع)، بر اثر وقوع سه حمله خونین 36 زائر در جنوب بغداد به شهادت رسیدند و حدود یکصد نفر نیز زخمى شدند. همچنین در جریان حمله مسلحانه در غرب بغداد، پنج نفر از اعضاى یک خانواده کشته شدند. تعداد شهداى انفجار تروریستى نیز به 53 نفر رسید. علاوه بر آن، یک تروریست در عملیاتى نزدیک یکى از خیمه‏هاى توزیع غذا و آب در میان زائران عازم کربلا، کمربند انفجارى خود را منفجر کرد. وزارت کشور عراق در بیانیه‏اى اعلام کرد بعدازظهر پنج شنبه بر اثر منفجر شدن کمربند انفجارى یک تروریست در میان زائران در منطقه الدوره در جنوب بغداد، 20 نفر به شهادت رسیدند و 40 نفر دیگر نیز زخمى شدند. در جریان یک عملیات تروریستى دیگر در منطقه یوسفیه در 25 کیلومترى جنوب بغداد، هشت نفر از زائران شهید و 32 نفر زخمى شدند. به گفته منابع امنیتى، حمله انتحارى سوم در شهر لطیفیه، در 40 کیلومترى جنوب بغداد، دست‏کم 8 شهید و 18 مجروح بر جاى گذاشت. بر اثر حمله تروریستى به زائران اربعین در نزدیکى بعقوبه (در 60 کیلومترى شمال شرق بغداد) نیز پنج نفر به شهادت رسیدند. روز سه‏شنبه نیز به دنبال انفجار دو خودروى بمب‏گذارى شده در نزدیکى محمودیه در جنوب بغداد 24 نفر دیگر شهید شدند.
شبکه خبرى المیادین از کشته و زخمى شدن 9 تن در حمله خمپاره‏اى به عزاداران اربعین حسینى در جنوب بغداد خبر داد. به گز ارش ایسنا به نقل از شبکه خبرى المیادین، در حمله خمپاره‏اى که امروز (شنبه) به جمع زائران اربعین حسینى در منطقه اللطیفیه بغداد صورت گرفت، دو زائر کشته و هفت تن دیگر زخمى شدند.[11] همچنین یک منبع در پلیس عراق اعلام کرد که سه گلوله خمپاره در اولین ساعات صبح امروز به منطقه اللطیفیه اصابت کرد. این حمله، زائرانى را که در حال رفتن به کربلا بودند، هدف قرار داد. از سوى دیگر شبکه المیادین اعلام کرد که نیروهاى امنیتى عراق تعداد زیادى موشک از نوع گراد و سکوى پرتاب آن را کشف کرده‏اند که قرار بود از این موشک‏ها براى حمله به شهر کربلا در ایام عزادارى اربعین حسینى استفاده شود.[12] به گزارش واحد مرکزى خبر و به نقل از خبرگزارى الفرات نیوز، مقام‏هاى امنیتى اعلام کردند: تروریست‏ها با استفاده از چند نارنجک دستى به زوار اربعین حسینى در منطقه بغداد الجدیده در شرق بغداد حمله کردند. بر اثر این حمله سه زائر شهید و هفت نفر دیگر زخمى شدند. الجزیره هم در گزارشى اعلام کرد: بیست نفر در یک انفجار انتحارى در شمال بغداد کشته شدند.[13] اربعین حسینى سال گذشته در حالى به پایان رسید که در شهر کربلا نیز 41 تن کشته و 144 نفر زخمى شدند.[14] استاندار کربلا نیز از سقوط یک خمپاره به سه کیلومترى ورودى شرقى کربلا خبر داد که این حمله نیز تعدادى کشته بر جاى گذاشت. استاندار کربلا القاعده و طرفداران حزب منحل شده بعث را مسؤول این حملات دانست.
موصل نیز دیگر ایستگاه تروریست‏ها براى ایجاد ناامنى در عراق بود. در حمله مسلحانه به یک اتوبوس حامل زائران اربعین حسینى در شهر تلّعفر واقع در شمال عراق، 12 نفر از جمله شش زن کشته و 12 نفر دیگر زخمى شدند.[15]
نورى المالکى نخست‏وزیر وقت عراق نیز در بیانیه‏اى تاکید کرد: حضور میلیونى زائران در مراسم اربعین، طرح‏هایى را که با هدف ایجاد فتنه و آشوب طایفه‏اى و برهم زدن امنیت و ثبات در عراق صورت گرفت، به شکست کشاند. مالکى حضور گسترده زائران شیعه در این مراسم را ضربه‏اى محکم به تکفیرى‏ها، بعثى‏ها و حامیان طایفه‏گرایى در عراق دانست و افزود: برگزارى این مراسم با توجه به این‏که زائران از تمام استان‏هاى عراق با پاى پیاده و پیمودن مسافت‏هاى طولانى خود را به کربلا رساندند، حیرت جهانیان را برانگیخت. عراقى‏ها در این حضور میلیونى پایبندى خود را به دستاوردهاى دموکراتیک‏شان از جمله برخوردارى از آزادى، امنیت و ثبات جهت برگزارى مراسمى دینى اعلام کردند.

عزاداران اربعین حسینى، قربانى حملات بیوتروریسم تکفیرى‏ها

بیوتروریسم عملى مجرمانه است که در آن تسلیحات بیولوژیکى و شیمیایى علیه شهروندان و غیرنظامیان استفاده مى‏شود. عاملان این‏گونه اعمال مجرمانه عمدتا از میکروار گانیسم‏ها همچون باکترى، ویروس و قارچ یا از سموم ناشى از این میکروار گانیسم‏ها در تسلیحات و بمب یا اعمال تروریستى خود استفاده مى‏کنند.[16] بیوتروریسم از این جهت بسیار خطرناک است که پس از انجام عمل تروریستى یا تماس با آن، نمى‏توان به راحتى آن را حذف یا درمان کرد. در سال‏هاى اخیر تعداد زیادى از عزاداران شیعه قربانى سلاح‏هاى بیولوژیک شده‏اند. از جمله در 25 رجب 1426 مصادف با شهادت امام موسى کاظم (ع) تکفیرى‏ها با پخش غذاهاى مسموم در اطراف حرم آن حضرت و همزمان انجام انفجارهاى متعدد در کاظمین بین صفوف عزاداران، 1500 تن از شیعیان را به شهادت رساندند که در نوع خود بزرگ‏ترین عملیات بیوتروریستى از راه مسمومیت مواد خوراکى در تاریخ این عملیات‏ها به شمار مى‏رود.[17]
حملات بیوتروریستى علیه عزاداران اربعین حسینى در سال‏هاى اخیر در دستور کار گروه‏هاى تروریستى قرار گرفت؛ به طورى که «سپهبد عثمان الغانمى» فرمانده فرات میانى ارتش عراق، با اعلام آغاز اجراى طرح گسترده امنیتى براى زیارت اربعین حسینى، از تلاش‏ها براى مسموم کردن آب و غذاى زائران خبر داد. وى تأکید کرد: سازمان‏هاى تروریستى فهمیده‏اند که اجراى عملیات به وسیله ماشین‏هاى بمب‏گذارى شده، سخت شده است؛ لذا تصمیم گرفته‏اند با مسموم کردن آب و غذا به زوار حمله کنند.[18] یک منبع امنیتى عراق هم اعلام کرد که نیروهاى امنیتى عراق اندکى پس از توزیع غذاهاى مسموم بین زائران در شهر المسیب واقع در شمال حله، سه زن تروریست توزیع کننده این غذاهاى آلوده را شناسایى کردند.[19]

شهادت تعدادى از اهل تسنن مدافع عزاداران اربعین‏

در مراسم اربعین هر سال اهل تسنن نیز در قالب نیروهاى بیداری‏[20] اقدام به تأمین امنیت عزاداران سیدالشهدا (ع) در مناطق تحت مأموریتشان مى‏کنند؛[21] ولى در یک اقدام تروریستى دیگر، افراد مسلح با پوشیدن لباس نظامى عراقى، به منزل یکى از عناصر نیروهاى سنى مذهب بیدارى در منطقه زیدان در شهرستان ابوغریب حمله کرده و وى را به همراه همسر و سه فرزندش کشتند.[22]
اربعین‏هاى خونین در پاکستان‏

اربعین خونین لاهور و کراچى‏

در 25 ژانویه 2011 (5 بهمن 1389) انفجار بمب در دسته عزاداران اربعین در لاهور پاکستان ده‏ها نفر را به خاک و خون کشید. این بمب که در منطقه «گوهارى چوک» لاهور منفجر شد، منجر به شهادت سیزده تن و زخمى شدن 52 نفر دیگر از شیعیان شد. این بمب که در یک کیف دستى قرار داشت، توسط پسر نوجوانى که توسط تکفیرى‏ها اجیر شده بود، به میان عزاداران برده شده بود. طالبان پاکستان با صدور بیانیه‏اى انفجار لاهور و به خاک و خون کشیده شدن مسلمانان شیعه در این شهر را بر عهده گرفتند.[23]
همزمان با انفجار لاهور، انفجار دوم نیز در منطقه «مالیر» شهر کراچى روى داد که در اثر آن سه تن کشته و ده تن دیگر زخمى شدند. بمب‏گذار انتحارى که بمب خود را درون یک دستگاه موتورسیکلت جاسازى کرده بود، قصد داشت تا با موتورسیکلت به میان دسته‏هاى عزادارى برود که با ممانعت پلیس مواجه شد و به همین علت بمب را همان‏جا منفجر مى‏کند. این انفجار به دلیل دور بودن عزاداران از محل بمب‏گذارى، تنها به کشته شدن سه نفر از نیروهاى پلیس و زخمى شدن ده تن دیگر انجامید. شیعیان پاکستان اعلام کردند سه روز براى شهداى اربعین حسینى عزادارى مى‏کنند.[24]
در حمله دیگرى که به عزاداران حسینى انجام شد، دست‏کم 25 عزادار حسینى در نتیجه حمله انتحارى به مراسم عزاى حسینى (ع) در کراچى به شهادت رسیدند.[25]

کشتار زائران اربعین در کویته‏

در آستانه اربعین، حمله انتحارى به اتوبوس زائران شیعه پاکستان که در جاده کویته و در فاصله 3 هزار و 200 کیلومترى کربلا در حرکت بود، منجر به کشته شدن 19 تن از مسافران پاکستانى شد. ظاهراً حملات به زائران اربعین، به هزاران کیلومتر دورتر از کربلا و کشورهاى اطراف رسیده است.[26] روز گذشته سه اتوبوس حامل زائران پاکستانى که از شهر کویته پاکستان به سمت تفتان در حرکت بودند و قصد داشتند ابتدا به مشهد و از آن‏جا به کربلا بروند، در منطقه «مستونگ» مورد حمله انتحارى قرار گرفتند. آسوشیتدپرس نوشت: یک فرد موتورسوار که حامل مقادیر زیادى مواد منفجره بود، خودش را به یکى از اتوبوس‏ها کوبید و منفجر شد که منجر به نابودى کامل آن اتوبوس شد. زائران پاکستانى داخل آن اتوبوس قصد فرار داشتند، اما نتوانستند و در همان جا سوختند. سرنشینان این اتوبوس‏ها از شهرهاى پاراچنار، لاهور، راولپندى و بوتان و تعدادى از آنان زنان و کودکان بودند.
منابع رسمى تعداد کشته شدگان را 19 تن اعلام کردند، اما برخى منابع غیررسمى نوشتند که تقریباً همه 45 سرنشین اتوبوس سوختند و فقط چند نفر از آنان توانستند جان سالم به در ببرند. در این میان اتوبوس دوم اندکى صدمه دید و به اتوبوس سوم صدمه‏اى وارد نشد. یکى از مقامات عالى‏رتبه دولتى در کویته نیز گفت: در این کاروان زیارتى، حدود 180 زائر شیعه بودند که در اثر این انفجار یکى از اتوبوس‏ها با حدود 45 سرنشین، به شدت خسارت دید. این رویداد در ناحیه مستونگ در استان ناآرام بلوچستان پاکستان رخ داده است. مستونگ در 30 کیلومترى شهر کویته قرار دارد. شیعیان در این استان در اقلیت هستند و هر از گاهى هدف حملات مرگبار قرار مى‏گیرند. مقامات امنیتى پاکستان متهم ردیف اول این حمله وحشیانه را «لشکر جهنگوى» که ضدشیعه‏ترین گروه تروریستى پاکستان است، مى‏دانند. این حمله انتحارى در حالى رخ داد که یک روز پیش از آن طالبان 21 پلیس پاکستانى را شبانه ربوده و قتل عام کرده بود.[27]
سرکوبى خونین اربعین شهدا در دوران پهلوى در ایران‏
یکى از امورى که نشان‏دهنده خلوص انقلاب اسلامى ایران در آموزه‏هاى اسلام است، به کار رفتن نمادها و آیین‏هایى است که ریشه در فرهنگ دینى اسلام دارد. رهبران سیاسى‏ و فکرى انقلاب اسلامى با استفاده از این نمادها، از سویى نشان دادند که آموزه‏هاى دین تا چه میزان در مردم ایران اثرگذار است و از سوى دیگر، ظرفیت‏هاى ناشناخته و پنهان فرهنگ دینى را فعال ساختند. از جمله‏ى این نمادها و آیین‏ها که بر روند پیروزى نهضت انقلاب اسلامى تأثیرى شگرف داشت، نهضت «اربعینیه» یا «چهلم» هاى سیاسى بود. اربعین یا چهلمین روز درگذشت هر فرد مسلمان، با تمامى سادگى و عبادى بودن خود، در جریان مبارزات مردم ایران علیه رژیم پهلوى، رنگ‏وبویى تازه به خود گرفت و به محفل سیاسى تمام‏عیارى بدل شد.[28] آنچه در ایران سال‏هاى منتهى به پیروزى انقلاب اسلامى، به نهضت «اربعینیه» معروف شد، از شهادت آیت‏الله مصطفى خمینى (رحمه الله) آغاز شد و با قیام مردم قم در 19 دى‏ماه 1356 و چهلم شهداى قیام مردم قم در تبریز در تاریخ 29 بهمن 1356 و چهلم شهداى قیام مردم تبریز در یزد در تاریخ 10 فروردین 1357 و ادامه قیام‏ها در سایر شهرها گره خورد.
تبدیل اربعین شهدا به مراسمى سیاسى در نهضت مردم ایران علیه خاندان پهلوى، به اول آبان 1356 بازمى‏گردد. شهادت مرموز آیت‏الله مصطفى خمینى (رحمه الله) که با هدف تضعیف روحیه رهبر انقلاب ایران تدارک دیده شد، کاملًا تأثیر عکس داشت و ضمن دمیدن روحى تازه به جریان مبارزات، نفوذ فوق‏العاده امام خمینى (رحمه الله) در میان اقشار مردم را نشان داد. فرداى شهادت آیت‏الله مصطفى خمینى، حوزه‏هاى علمیه در نجف و قم و تهران تعطیل شد و علماى تراز اول ایران با برگزارى مجالس ختم، یاد و نام این روحانى مبارز را گرامى داشتند. با نگاه‏ به اسناد برجاى‏مانده از ساواک، روشن مى‏شود که مسئولین این سازمان امنیتى، به هیچ وجه برپایى مجالس ختم و بزرگداشت این شهید را، آن هم به این گستردگى که در اسناد این سازمان آمده، پیش‏بینى نمى‏کردند. به همین سبب، مدیر اداره‏کل سوم (پرویز ثابتى) با صدور دستورالعملى براى مراکز ساواک در شهرهاى مختلف، از آنان مى‏خواهد که مراقب برپایى مجالس ختم آیت‏الله سید مصطفى خمینى باشند و اگر تمجیدى از آیت‏الله خمینى (رحمه الله) شد، از برگزارى مجالس جلوگیرى کنند. گستره این مجالس در سراسر کشور به گونه‏اى بود که مى‏توان گفت فضاى سیاسى کشور در این برهه از زمان، تحت تأثیر مستقیم این حادثه و بیشترین دل‏مشغولى نیروهاى امنیتى و انتظامى رژیم شاه متوجه این امر بوده است.[29]
نهضت «اربعینیه» یا «چهلم سیاسى» شهداى قم و تبریز و یزد روحى تازه به نهضت انقلاب اسلامى ایران بخشید؛ به‏طورى که در مدت یک سال، به سرنگونى کامل رژیم پهلوى انجامید. این نهضت، که با بهره‏گیرى از آیین مذهبى تشیع آغاز شد، پیش از همه چیز، موجبات شناساندن محبوبیت و نفوذ رهبر ایران را در میان مردم نمایان ساخت و از سوى دیگر، آزادسازى پتانسیل عظیم نیروهاى مردمى را به همراه داشت. نیروهاى انقلابى از پس چهلم‏هاى سیاسى، بیش از پیش با یکدیگر متحد شدند و همین اتحاد و یک‏دستى بود که قطار انقلاب اسلامى را تا ایستگاه پیروزى به جلو راند.[30]
اربعین خونین 1964 زنگبار
بدون شک اربعین خونین زنگبار در ردیف چهارمین مراسم مشهور اربعین در جهان به شمار مى‏رود که در نوع خود منحصر به فرد و نمادین است. کاربرد اصطلاح فارسى «چهلم» نشان مى‏دهد که بانیان این مراسم در قاره آفریقا و منطقه زنگبار، ایرانیانى بوده‏اند که به مناطق شرق آفریقا مهاجرت کرده‏اند و با برپایى مراسم عزادارى در اربعین سالار شهیدان، اقدام به ترویج مذهب حقه تشیع در این بلاد اسلامى نموده‏اند.[31]
امروزه شیعیان منطقه شرق آفریقا با برگزارى منسجم مراسم عاشورا در دارالسلام (تانزانیا)، خود را آماده برگزارى مراسم چهلم (اربعین) در زنگبار مى‏نمایند و این مراسم هر ساله در اربعین حسینى، با شکوه خاصى به مدت سه روز در زنگبار برگزار مى‏شود. تحقیقات میدانى انجام شده نشان مى‏دهد که در دو سده اخیر، ایرانیان و علماى ایرانى مقیم بلاد «زنج» که‏ بیشترین جمعیت شیعه و قدرتمندترین تشکیلات مالى شیعیان در آفریقا هستند، با برگزارى مراسم عزادارى و سینه‏زنى در کشور زنگبار، نقش مهمى در ترویج فرهنگ تشیع و دعوت مردم بومى به این مذهب داشته‏اند و وجود اماکنى همچون: تعزیه‏خانه حسینى، چایخانه و اشعار فارسى در نوحه‏هاى عزادارى و سبک سینه‏زنى بوشهرى در میان عزاداران، نشان از تأثیر گسترده شیوه عزادارى ایرانیان در این خطه از جهان دارد. مراسم اربعین زنگبار تا سه روز ادامه دارد و در این روزها آحاد شیعیان و سالخوردگان به صورت گسترده در آن شرکت مى‏کنند.
در سال 1964 «عبید کرومه» در زنگبار به قدرت رسید و یک رژیم مارکسیستى- لنینیستى را برقرار کرد و از همان ابتدا و حتى پس از اتحاد با تانزانیا حکومت رعب و وحشت را در زنگبار برقرار کرد. در ابتداى حکومت او، به اخراج ایرانیان و شیعیان و مصادره اموال و حسینیه‏هاى آنها به بهانه عمومى کردن دارایى‏ها پرداختند و اموال اعراب و شیعیان را به تاراج بردند. هزاران عرب و هندى که از قرن‏ها پیش در این جزیره اقامت داشتند، اموالشان توسط رژیم کرومه مصادره شد و آنها ناگزیر به ترک زنگبار شدند. او در دوران حکومتش اعراب، هندى‏ها و دیگر اقوام غیرسیاهپوست که هنوز در زنگبار سکونت داشتند را لحظه‏اى آسوده نگذاشت و با دستورات غیرانسانى و تبعیض‏آمیز، زندگى را براى آنها به کابوس تبدیل کرده بود و حتى آنها را مجبور کرده بود تا دختران نوجوانشان را به ازدواج سیاهپوستان سالمند درآورند. برخى از مدارس و اماکن شیعى را مصادره و به بهانه آموزش‏ در اختیار مدارس بومیان این کشور قرار دادند. مسجد قدیمى شیعیان و مقبره برخى از مبلغین و علماى ایرانى توسط کمونیست‏ها ویران شد. فجیع‏ترین جنایت کمونیست‏هاى زنگبار کشتار شیعیان «خوجه» در مراسم اربعین 1964 میلادى بود که باعث شد رفته‏رفته شیعیان هندى و ایرانیان که جمعیتشان بیش از ده‏هزار نفر بود، از این جزیره کوچ کرده و به دارالسلام و دیگر کشورها مهاجرت کنند.[32]
سرانجام در روز هفتم آوریل سال 1972 میلادى عبید کرومه در یک سوءقصد کشته شد و اقلیت‏هاى قومى زنگبار تا اندازه‏اى از فشار حکومت سیاهپوستان رها شدند. با این حال شیعیان براى آن‏که اماکن موجود فعلى را از دست ندهند، هر ساله با برپایى مراسم چهلم، اقدام به بازگشایى این حسینیه‏ها مى‏کنند تا بهانه دولت لائیک براى مصادره احتمالى آنها را بگیرند. از این جهت، شیعیان در این ایام با حضور در تعزیه‏خانه حسینى و محفل حضرت ابالفضل العباس (ع) محفل شاه‏خراسان، محفل بى‏بى فاطمه و مسجد حجت و ثقةالاسلام، به نوحه‏خوانى و سینه‏زنى مى‏پردازند و با پذیرایى و دادن نذر به شیعیان و مردم محلى، یاد و خاطره اربعین باشکوه زنگبار را در اذهان زنده مى‏کنند.[33] شیعیان هندى‏تبارى که در سال‏هاى 1940 میلادى در زنگبار به دنیا آمدند و بسیارى از آنها در سال‏هاى منتهى به دهه 70 میلادى مجبور به ترک این کشور به دلیل تغییر حکومت و فشار سیاسى بر شیعیان و مهاجرت به کشورهاى اطراف شدند، هر ساله در سنتى قدیمى با شرکت در مراسم چهلم، یاد اجداد خود را زنده نگه داشته و با انتقال این سنت به فرزندان خود، در صدد حفظ هویت مذهبى و فرهنگى خود برآمده‏اند.
امروزه شیعیان در روزهاى منتهى به 20 صفر، از طریق دریا و هوا خود را به زنگبار رسانده و براى مراسم اربعین آماده مى‏شوند و هتل‏ها و مسافرخانه‏هاى متعلق به شیعیان، به صورت رایگان در اختیار آنها قرار مى‏گیرد. بدون شک، مراسم اربعین زنگبار از قدیمى‏ترین مناسبت‏هاى مذهبى در قاره آفریقا شمرده مى‏شود و چون دولت لائیک زنگبار احساس وظیفه‏اى براى حفظ این نماد اسلامى شیعى ندارد، براى ثبت آن در یونسکو فعالیتى نکرده است و ثبت این واقعه به عنوان میراث معنوى جهان تشیع، از ضروریات است.
نتیجه‏گیرى‏
بزرگداشت نهضت عاشورا در چهلمین روز پس از آن، یعنى روز اربعین همواره مورد توجه ویژه اهل‏بیت (علیهم السلام) بوده است. با توجه به آموزه‏هاى مکتب اهل بیت (علیهم السلام) از دیرباز شیعیان عزادارى روز اربعین را باشکوه بسیار برگزار مى‏کنند. طبعاً برگزارى این شعائر موجب جلب توجه قلوب مسلمانان به مکتب اهل بیت در طول تاریخ شده است. به همین دلیل دشمنان مکتب تشیع همواره به شیوه‏هاى مختلف، مراسم اربعین را مورد حمله قرار داده‏اند؛ به گونه‏اى که در طول تاریخ، اربعین‏هاى خونین متعددى شکل گرفته است. با پیروزى انقلاب اسلامى ایران و رشد گرایش به مکتب اهل بیت (علیهم السلام) در جهان، حملات خونین به شعائر شیعه از جمله مراسم اربعین با هدایت استکبار فزونى گرفت و در سال‏هاى اخیر شاهد حملات خونبار بسیارى علیه مراسم اربعین در کشورهاى مختلف اسلامى بوده‏ایم که گزارش برخى از آنها در این نوشتار ارائه گردید.
اما این حملات خونین نه تنها شعائر مذهبى شیعه در اربعین حسینى را متوقف نکرد، بلکه امروزه اربعین حسینى به روز جهانى وحدت مسلمین در مقابل جریان‏هاى استکبارى و تکفیرى تبدیل شده است. اگرچه رسانه‏ها و تبلیغات دشمنان شیعه مى‏کوشند تا حرکت میلیونى و بى‏نظیر اربعین را اقدامى صرفاً مذهبى و به دور از گرایش‏هاى اجتماعى و سیاسى نشان دهند، ولى اگر نفس این حماسه بزرگ سیاسى و اجتماعى نبود، این‏گونه مورد حملات خونبار دشمنان قرار نمى‏گرفت. از سوى دیگر با هیچ عقلى نمى‏توان وجوه سیاسى را از این‏ حماسه بزرگ تفکیک کرد. بر همین اساس نمى‏توان از کنار آتش زدن تصاویر آل‏خلیفه و آل‏سعود تا شعارهایى که علیه آنان در مسیر راهپیمایى سر داده مى‏شود، به سادگى گذشت. شعار «الموت لاسرائیل» همانند «لبیک یا حسین» به گوش مى‏رسید که این حاصل رشد بصیرت شیعه به واسطه شعائر حسینى نظیر اربعین است. همچنین هزاران دانشجوى ایرانى و دیگر مسلمانان شیعه، با شعار «لبیک یا حسین»، «لبیک یا خامنه‏اى»، «الموت لامریکا» و «الموت لاسرائیل» پیام بیدارى همه زائران امام حسین (ع) را که از سراسر جهان عازم کربلاى معلى شده بودند را به جهانیان ابلاغ کردند.
به هر تقدیر اربعین حسینى به رغم اقدامات خشونت‏بار دولت‏هاى سرکوب‏گر و گروه‏هاى تکفیرى تروریستى هر ساله باشکوه‏تر مى‏شود و راهپیمایى پیاده به سوى کربلا در ایام اربعین که به گواه آمارهاى رسمى رسانه‏هاى غیراسلامى بزرگ‏ترین راهپیمایى کمى و کیفى جهان است، عملا به نماد قدرت شیعه تبدیل شده است و مى‏تواند به تزلزل و نابودى سیاست‏هاى آمریکا، رژیم صهیونیستى و دست‏نشاندگان آنها در منطقه بیانجامد. همان‏گونه که مقام معظم رهبرى فرمودند، شروع مغناطیس حسینى در روز اربعین است و این حماسه، با تنها با شور و شعور حسینى رقم مى‏خورد.
 
[1] . بنابراین نقل‏ها، در همان اربعین اول، کاروان اسراى اهل بیت( علیهم السلام) در راه بازگشت از شام و بر سر راه مدینه، از کربلا گذشتند و با جابر دیدار کردند. البته برخى از مورخان نیز آن را نفى کرده و نپذیرفته‏اند؛ از جمله مرحوم محدث قمى در« منتهى الامال» دلایلى ذکر مى‏کند که دیدار اهل‏بیت از کربلا در اربعین اول نبوده است. شهید محراب مرحوم حاج سید محمدعلى قاضى طباطبایى( رحمه الله) کتاب مفصلى با نام« تحقیق در باره اولین اربعین حضرت سیدالشهدا( ع)» درباره اربعین نوشت که اخیرا هم به شکل تازه و زیبایى چاپ شده است. هدف ایشان از نگارش این اثر آن بود که ثابت کند، آمدن اسرا از شام به کربلا در نخستین اربعین، بعید نیست. این کتاب که در نهصد صفحه چاپ شده، مشتمل بر تحقیقات حاشیه‏اى فراوانى درباره کربلاست که بسیارمفید و جالب است. جایگاه اربعین، گفت‏وگو با استاد رسول جعفریان، روزنامه رسالت، شماره 6377، نشانى در فضاى مجازى:
http:// www. hawzah. net/ fa/ art icle/ arti cleview/ 42339
[2] .. اهمیت اربعین حسینى در کلام مقام معظم رهبرى، اختصاصى پایگاه حوزه،1931 /01 /7 ، نشانى در فضاى مجازى:
http:// www. hawzah. net/ fa/ arti cle/ artic leview/ 02339
[3] .. در این باره رک: مجموعه ورام، ص 35؛ میرزا حسین نورى، مستدرک الوسائل، ج 9، ص 329؛ طبرسى، الاحتجاج، ص 84؛ محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج 53، ص 200؛ محمدعلى قاضى طباطبائى، اربعین، ص 386.
[4] .. سیدصمصام‏الدین قوامى، اربعین شناسنامه تاریخى شیعیان.http ://www .shia -news .com /fa /news /96846
[5] .. همان.
[6] .. در کتاب« انتفاضه صفر الاسلامیه» به قلم رعد الموسوى که خود از شاهدان حادثه بوده، مبسوط این حادثه نقل شده است. در مجله پیام انقلاب نیز در سال 64 و 65( شماره هاى 156 تا 163) گزارشى مفصل از آن اربعین سرخ آمده است. در سلسله مقالات« فصلنامه زیارت» به قلم نویسنده، به نقل از جواد محدثى، فرهنگ عاشورا، قم، نشر معروف 1386، ص 46 و 47.
[7] .. بنا به فرموده امام حسن عسکرى( ع) یکى از نشانه‏هاى مؤمن، زیارت سیدالشهدا در روز اربعین است؛ زیارتى که با پاى پیاده رفتنِ آن هم« موضوعیت» دارد؛ چرا که امام صادق( ع) به یکى از دوستان خود مى‏فرماید: قبر حسین( ع) را زیارت کن و ترک مکن. پرسیدم: ثواب کسى که آن حضرت را زیارت کند چیست؟ فرمود: کسى که با پاى پیاده به زیارت امام حسین( ع) برود، خداوند به هر قدمى که برمى‏دارد یک حسنه برایش نوشته و یک گناه از او محو مى‏فرماید و یک درجه مرتبه‏اش را بالا مى‏برد.
[8] .. رسانه‏هاى مختلف که ایام اربعین را در مسیرهاى منتهى به کربلا رصد مى‏کنند، اذعان کرده‏اند که جمعیت زائران حضرت اباعبدالله( ع) در روز اربعین به حدود 20 میلیون نفر مى‏رسد. در فهرست سایت‏wiPipedia بعد از مراسم اربعین مراسم وداع ملت ایران با امام( رحمه الله) در سال 1989 در رده بعدى قرار گرفته است. رهیاب نیوز، 26 آذر 1392، کد خبر: 29664.
[9] .. امسال نیز منابع عراقى اعلام کردند: هیئتى از واتیکان که در عراق به سر مى‏برد، در مراسم پیاده‏روى زائران اربعین حسینى شرکت کرد. این منابع افزودند: ریاست این هئیت واتیکان را« مونستنیور لیبریو آندریاتا» بر عهده داشت و حدود یک کیلومتر از شهر ناصریه به سوى کربلا را با زائران حسینى طى کرد. برخى از شخصیت‏هاى دینى مسیحى عراقى نیز این هیئت واتیکان را همراهى کردند. لیبریو گفت: همزمان شدن دیدار ما از شهر تاریخى اور با حرکت مسلمانان عراقى به سوى کربلا و اربعین امام حسین( ع) در کربلا جالب است. ما در راه خود متوجه حرکت زائران حسینى با پاى پیاده به سوى کربلا شدیم و با آنها همگام شدیم.
[10] . وبسایت تابناک، حمله خمپاره‏اى به عزاداران اربعین حسینى، کد خبر: 366142، 30 آذر 1392.
[11] .. همان حمله تروریستى به زائران اربعین حسینى، کد خبر: 365403، 26 آذر 1392.
[12] .. همان.
[13] .. اربعین خونین در کربلا، قتل‏عام شیعیان تنها راه باقى‏مانده براى تروریست‏ها جهت ایجاد شکاف در عراق است، شنبه 17 بهمن 1388.
http:// www. Phabar online. ir/ 82 182 92 S 82 fzPoPe 510 hoeqfy 5 gibaew 1 uP 92 92/ detail/ 42124/ World/ middle- east
[14] ..http ://www .ghatreh .com /news /nn 88364071
[15] .. مؤسسه مولکولى دارویى(IMM ) در کالیفرنیاى آمریکا، مقاله« بیوتروریسم و عوامل آن».
[16] ..www .yjc .ir
[17] .. گزارش فارس به نقل از خبرگزارى عراقى ابا.
[18] .. همان.
[19] .. نیروهاى بیدارى، از شبه‏نظامیان اهل سنت هم‏پیمان دولت بغداد و با هدف مقابله با القاعده و افراطیون در مناطق سُنى‏نشین عراق تشکیل شده است. در این باره رک: ویکى پدیا عربى، مدخل« المجلس الوطنى لإنقاذ العراق».
[20] .. اربعین خونین در عراق، جمعه 29 آذر 1392، مرجع: جام، کد مطلب: 293715
http:// www. afParnews. ir/ vdcezx 8 wnjh 8 ofi. b 9 bj. html.
[21] .. العالم، شهادت 36 تن در حمله به زائران در عراق، جمعه 29 آذر 1392:
http:// fa. alalam. ir/ news/ 4636451 sthash. lcCsyWHc. dpuf.
[22] .. گزارش خبرنگار ابنا از پاکستان.
[23] .. خبر اختصاصى ابنا:
http:// www. abna. co/ data. asp? lang/ 1/ Id/ 785222.
[24] ..
http:// www. farsnews. com/ printable. php? nn/ 3770611188.
[25] .. دوشنبه، 11 دى 1391، یک‏شنبه خونین شیعیان پاکستان در 3200 کیلومترى کربلا، منابع پیشین.
[26] ..http ://www .Phabar estan .net /9831 - 04- 20- 11- 02- 59 ..
[27] .. مصطفى شایسته، گروه تاریخ برهان، نشانى در فضاى مجازى:
. moc. anqafahs. natsi nahgfa. www
[28] .. شهادت آیت‏الله مصطفى خمینى به روایت همسرش در نشریه الکترونیکى دوران:http ://dowran .ir
[29] ..
ttp:// borhan. ir/ NSite/ FullStory/ News/? Id/ 5986
[30] .. یاسر کنعانى، چگونگى پیدایش و برپایى مراسم اربعین حسینى در زنگبار:
http:// www. hawzah. net/ fa/ magazine/ magart/ 8565/ 0277/ 10779
[31] .. پیشینه تاریخى تشیع و ایرانیان در تانزانیا و زنگبار، پایگاه اطلاع‏رسانى شیعه‏نیوز:http ://www .shia -news .com /fa /news /15131 .
[32] ..
http:// www. aftabir. com/ lifestyle/ view/ 548661.
[33] ..http ://telexnews .com /fa /pages /?cid /46692 .