مقدمه
تشکیل همایش بیت المقدس به دور از تعصبّهاى قومى، زبانى و نژادى و پیرامون محور وحدت، یعنى اسلام، موجب وحدت ملّتهاى مسلمان شد. بر پا کنندگان این همایش، سیاست را از دیانت جدا نمىدانستند؛ آن هم در زمانى که جهان شاهد شعار جدایى دین از سیاست، توسط استعمارگران شرق و غرب بود.
کشورهاى تحت سلطه استعمار، حضور جدّىترى در این همایش داشتند و نمایندگان ایران، لبنان، عراق، مراکش، هند و مصر و نیز فلسطین که اساس تأسیس این همایش براى نجات این ملت بود، این معنا را درک کرده بودند که یک دست، صدا ندارد و باید دست به دست هم بدهند. وضعّیت نابسامان قدس، انگیزهاى براى این اجتماع بود. آنان مىدانستند که قدس یک شهر عادّى مثل بقیه شهرها نیست؛ بلکه به معناى واقعى کلمه، «بیت المقدّس» است و هوّیت این شهر هوّیت همه مسلمانان است و حمایت از قدس، تبدیل به شعار مشترک همه مسلمین شده است.
همایش بیت المقدس و تشکیل آن، ثمره تلاش شبانه روزى فلسطینىها در توسعه بخشى به جبهه ضد استعمارى و تقویت گروههاى مقاومت بود.
حاج امین حسینى[1] در 14/ 11/ 1931 م. در مصاحبه با روزنامه اهرام مصر گفت: برگزارى این همایش، در نتیجه توجّه فلسطینىها به دو امر است؛ یکى احساس ضعف در برابر طمعکاران به آب و خاکشان و دیگرى لزوم تقویت روابط با همسایگان.[2] در این خاک پاک، همان قدر که فلسطین حق دارد، مسلمانان هندى، سعودى، بحرینى، ایرانى، عراقى و ... نیز صاحب حق هستند.
فلسطین، چشم به راه پشتوانه معنوى مسلمانان است و نظرى به سلاح یا پول آنان ندارد. فلسطین کارى خارج از توان مسلمانان از ایشان مطالبه نکرده است.
یکى از کشورهاى حامى فلسطین، عراق به پرچم دارى نجف اشرف و مراجع و عالمان این دیار بوده است؛ همین عراقى که در دهه دوم قرن بیستم، با کمک مراجع و بزرگان این شهر توانست خود را از چنگال انگلیس برهاند.
تشکیل همایش
این همایش، حاصل تلاشهاى مقدّماتى شیخ محمد حسین کاشف الغطاء، فرزند خلف شیخ جعفر کاشف الغطاء، جهت همسو کردن اندیشهها و رفتارها براى اتحاد در صفوف مسلمین بود. او قبل از تشکیل کنفرانس، به شکل رسمى با تنى چند از صاحب نظران در این زمینه به گفت وگو نشست و در حقیقت، نمایندگى شیعیان در این همایش، با شیخ محمد حسین کاشف الغطاء بود.
در این همایش، 153 نفر به نمایندگى از 22 کشور عربى حضور پیدا کردند. هر چند در مسیر تشکیل این همایش، کارشکنىهایى نیز صورت گرفت و بر ضد آن و دست اندرکاران آن شایعات گوناگونى ایجاد شد، امّا مسئولین برپایى همایش، تصمیم قطعى بر تشکیل آن گرفته بودند.
افتتاحیه همایش بیت المقدس در روز دوشنبه 27 رجب1350 قمرى، مطابق با 17 دسامبر 1931 م. برگزار شد. یکى از سخنرانان این همایش، آیة الله محمد حسین کاشف الغطاء بود. او در سخنرانى خویش به ضرورت وحدت اسلامى و شرح وبسط دسیسههاى استعمار پرداخت.[3]
شیخ محمد حسین کاشف الغطاء در تفسیر تعبیر قرآنى «بارکنا حوله»[4] چنین گفت: برکت در این سرزمین، فقط در وجود درخت و سبزه و آب نیست؛ بلکه در چنین اجتماعى است که توانسته است مسلمانان را دور هم گرد آورد.[5]
اتفاق مهمّى که در اثناى این همایش به وقوع پیوست، این بود که در روز جمعه اول شعبان، نماز جمعه با حضور همه شرکت کنندگان در همایش که همراه با مردم تعدادشان به ده هزار تن مىرسید، به امامت آیه الله شیخ محمد حسین کاشف الغطاء برگزار شد. سخنرانى وى در مجمع عمومى همایش، به چاپ رسید و در شمارگان بالایى منتشر شد و شاعر معروف پاکستانى، محمد اقبال لاهورى آن را به «اردو» و عبد القهارافندى جاوهاى تبار، آن را به زبان ملایى که زبان مردمان جنوب شرق آسیاست، ترجمه کرد.
بعد از حضور مؤثر علّامه محمد حسین کاشف الغطاء در همایش بیت المقدس، کتاب وى به نام «دین، اسلام و تحوّل» به چاپ سوم رسید. آن چه موجب جذابیت سخنرانى علامه کاشف الغطاءشده بود، موضوع سخنرانى وى بود و آن، «تبیین علل عقب ماندگى مسلمانان و دور کردن اسلام از خرافات، بدعتها و تعصّبها» بود. محور قرار دادن زبان اصیل عربى و وحدت شیعه و سنّى در حفظ کیان مسلمین و اصرار بر حمایت از سرزمینهاى اسلامى نیز بر جذبه این سخنان افزود.
فعالیتّها و شهرت سیاسى و ضدّ استعمارى علامه محمدحسین کاشف الغطاء بعد از این سخنرانى، بیشتر شد؛ تا جایى که روزنامههاى کثیرالانتشار غربى، اتحاد مذاهب و طوایف و گرایشهاى اسلامى بعد از همایش را برگرفته از اندیشههاى کاشف الغطاء معرفى کردند.[6]
به اعتراف مؤسسات اطلاعاتى انگلیس، شیخ محمد حسین کاشف الغطاء، نقش مهم و تاثیرگذارى در نشان دادن جایگاه مجتهدین و مراجع در بیدارى مسلمانان در فضاهاى اجتماعىشان داشته است.[7]
[1] . نویسنده و تحلیل گر فلسطینى تبار مقیم پاریس( ر. ک: عبدالعزیز ثعالبى، نقش نجف اشرف در تمدن بشرى، ج 2، ص 54).
[2] . رهبر ملّى- مذهبى فلسطین در دورة قیمومیّت انگلیس بر فلسطین و مفتى اعظم بیت المقدس از سال 1921 تا 1937 م.
[3] . عبدالعزیز ثعالبى، پشت پرده همایش بیت المقدس، ص 86.
[4] . مشروح مذاکرات کنفرانس قدس در دوره اول، مطبعة ایتام، ص 20.
[5] . اسراء، آیه 1.
[6] . بیان نویهض، موسسات سیاسى فلسطینى در سال 1917 تا 1948 م، ص 145.
[7] . جعفر خلیلى، هکذا عرفتهم، انتشارات شریف رضى، ج 1، ص 231.
