زیارت امام کاظم و امام جواد (علیهما السلام) احادیث پیرامون زیارت امام موسى بن جعفر (ع) چند گونه است که نمونههایى از آنها در ذیل بیان شده است: نوع اول: در بعضى روایات، زیارت امام هفتم به زیارت رسول اکرم تشبیه شده است؛ از جمله در حدیثى از امام رضا (ع) چنین آمده است: «من زار قبر أبى ببغداد کان کن زار قبر رسول الله و قبر امیرالمؤمنین صلوات الله علیه، إلا أنّ الرسول و لأمیرالمؤمنین صلوات الله علیهما فضلهما»[1] ؛ کسى که قبر پدرم را در بغداد زیارت کند، مانند کسى است که قبر رسول خدا (ص) و امیرالمؤمنین (ع) را زیارت کرده، جز برترى رسول خدا و امیرمؤمنان که به جاى خود محفوظ است. در حدیث دیگرى راوى مىگوید: به امام رضا (ع) عرض کردم: فدایت گردم! زیارت قبر امام هفتم در بغداد براى ما مشقت دارد و ما (به سبب مشکلاتى نمىتوانیم داخل حرم آن بزرگوار شویم) به زیارتآن بزرگوار مىرویم، در حالى که از پشت دیوارهاى حرم آن حضرت به آن بزرگوار سلام مىگوییم؛ پس ثواب زیارتآن بزرگوار چیست؟ امام رضا (ع) فرمود: به خدا قسم ثواب زیارت آن حضرت همانند ثواب زیارت قبر رسول خداست.[2] نوع دوم: روایاتى است که تصریح مىکند زیارت قبر امام موسى بن جعفر (ع) ثواب زیارت امام حسین (ع) را دارد:
عن الحسن بن الوشاء قال: قلت للرضا (ع): ما لمن زار قبر أبیک ابى الحسن؟ فقال: «زره»؛ قال فقلت فأىّ شىء
فیه من الفضل قال: «له مثل من زار قبر الحسین»[3] ؛ حسن بن وشاء گوید: به امام هشتم (ع) عرض کردم: پاداش کسى که قبر پدر بزرگوار شما را زیارت کند چیست؟ فرمود: او را زیارت کن؛ عرض کردم: چه فضیلتى دارد؟ فرمود: فضیلت آن همانند کسى است که قبر امام حسین (ع) را زیارت کند.
عن رحیم قال: قلت للرضا (ع): إنّ زیارة أبى الحسن (ع) ببغداد علینا فیها مشقّة، فما لمن زاره؟ فقال:
«له مثل ما لمن أتى قبر الحسین (ع) من الثواب»[4] ؛ راوى گوید به امام رضا (ع) عرض کردم: زیارت امام هفتم در بغداد براى ما سخت است؛ پاداش کسى که او را زیارت کند چیست؟ فرمود: ثواب او همانند ثواب زیارت قبر امام حسین (ع) است. بنابراین تمام آثارى که براى زیارت امام حسین (ع) وارد شده، بر زیارت امام هفتم (ع) نیز مترتب است و همه ثوابهاى زیارت آن بزرگوار به زائر امام هفتم نیز داده مىشود. نوع سوم: روایاتى است که بهشت را پاداش زیارت امام کاظم (ع) بیان مىکند:
عن عبدالرحمن بنى أبىبخران قال: سألت أباجعفر (ع) عمن زار رسول الله (ص) قاصداً؟ قال:
«له الجنه و من زار قبر أبى الحسن (ع) فله الجنة[5] »؛ عبدالرحمن بن أبىبخران گوید: از امام باقر (ع) در مورد کسى که رسول خدا را زیارت کند سؤال کردم، فرمود: بهشت از آن اوست و افزود: کسى هم که قبر امام کاظم (ع) را زیارت کند، پاداش او بهشت است.
عن ابنسنان قال: قلت للرضا (ع): ما لمن زار أباک؟ قال:
«الجنة، فزره»؛[6] ابنسنان گوید: از امام رضا (ع) پرسیدم: چه چیزى براى (پاداش) زیارت پدر بزرگوارت قرار داده شده؟ فرمود: بهشت؛ پس او را زیارت کن. نوع چهارم: روایاتى است که بیان مىکند یکى از آثار زیارت حضرت امام هفتم (ع) این است که حاجت زائر برآورده مىشود:
علامه مجلسى در «بحار الانوار» به نقل از خطیب بغدادى، مورخ مشهور نقل مىکند که على بن خلال گوید: هیچ امر مهمى براى من رخ نداد، مگر این که به زیارت قبر امام هفتم (ع) رفتم و به آن حضرت متوسل شدم و خداوند آنچه را دوست داشتم، براى من برآورده کرد.[7] در روایتى آمده است: روزى پیرزنى را در بغداد دیدند که با شتاب به سوى خانه امام موسى بن جعفر (ع) حرکت مىکند؛ پرسیدند به کجا مىروى؟ گفت: به سوى موسى بن جعفر (ع) مىروم؛ چون فرزندم زندانى شده است. یکى از مخالفان که حنبلى مذهب بود گفت: او که در زندان مرده است! پیرزن گفت: خدایا! به حق آن کس که در زندان شهید شده، قدرت خود را به من نشان بده. ناگهان دید که فرزندش آزاد شد و فرزند آن کس که او را مسخره کرده بود، به سبب جنایتى که انجام داده بود، دستگیر شد.[8]
بعضى از اهل علم گفتهاند که امام کاظم (ع) نزد مردم عراق به «باب الحوائج» معروف است و این به بدان سبب است که حوائج مسلمانان را برآورده مىسازد.[9] البته باید گفت که امام هفتم (ع) نه تنها در میان مردم عراق، بلکه در میان همه شیعیان بدین لقب شناخته مىشود. در مورد آثار زیارت امام جواد (ع) دو دسته روایات وجود دارد: الف: روایاتى که به طور مشخص در مورد آثار زیارتآن بزرگوار رسیده، که دو نمونه آن از این قرار است:
عن داود الصیرفى قال: قلت له- ابالحسنالعسکرى (ع)-: إنّى زرت أباک و جعلت ذلک لک؛ فقال:
«لک من الله اجر و ثواب عظیم و منّا المحمدة»؛[10] داود صیرفى گوید: به امام هادى (ع) عرض کردم: من پدر شما را زیارت نمودم و ثواب آن را به شما هدیه کردم؛ امام (ع) فرمود: براى تو اجر و پاداش بسیارى است و ما هم سپاسگزار خواهیم بود.
عن ابراهیم بن عقبة قال: کتبت الى أبى الحسن الثالث (ع) أسأله عن زیارة أبىعبدالله الحسین و عن زیارة أبىالحسن و أبىجعفر: اجمعین فکتب إلىّ ابوعبدالله علیهالسلام المقدم و هذا أجمع و أعظم اجراً؛[11] ابراهیم بن عقبه گوید: در نامهاى، از امام هادى (ع) در مورد پاداش زیارت امام حسین و امام هفتم و امام جواد (علیهما السلام) پرسیدم، امام (ع) در پاسخ نوشت: زیارت اباعبدالله الحسین (ع) برتر و مقدمتر است و زیارت آن سه بزرگوار جامعتر و پاداش بیشترى دارد.
ب: روایاتى که به طور کلى آثار زیارت معصومین (ع) را بیان مىکند که شامل امام هفتم و امام جواد (علیهما السلام) نیز مىشود؛ مانند این دو روایت:
عن زید الشحّام قال قالت لأبى عبدالله (ع): ما لمن زار أحداً منکم؟ قال: «کمن زار رسول الله (ص)»؛[12] زید شحّام گوید: به امام صادق (ع) عرض کردم: پاداش کسى که یکى از شما را زیارت کند چیست؟ امام فرمود: همانند کسى است که رسول خدا (ص) را زیارت نماید. عن زید الشحّام قال: قلت لابى عبدالله (ع) ما لمن زار الحسین (ع)؟ قال: «کمن زار الله فى عرشه»، قلت: فما لمن زار أحداً منکم؟ قال: «کمن زار رسول الله (ص)»؛[13] زید شحّام گوید به امام صادق (ع) عرض کردم: پاداش زیارت امام حسین (ع) چیست؟ فرمود: همانند کسى است که خدا را در عرش او زیارت کند؛ گفتم: پاداش کسى که یکى از شما را زیارت کند چیست؟ فرمود: همانند کسى که رسول خدا (ص) را زیارت نماید.
پس بدین ترتیب روشن است که همه ائمه (ع) نور واحدند و هریک از آنان با پیامبر اکرم (ص) ارتباط دارند و جانشینان او مىباشند و همه آنان پارههاى تن رسول خدا هستند و هریک به دلیل مقام معنوى و رتبه والاى وصایت و ولایت و جانشینى آن بزرگوار، نماد و مظهر وجود آن بزرگوار مىباشند و جسم و جان آنها برگرفته از جسم و جان پیامبر است و همه آنها تربیت شده او و فرزند او زهراى مرضیه مىباشند. بنابراین طبیعى است که هرکس توفیق زیارت یکى از آنان را پیدا کند، در حقیقت توفیق زیارت رسول خدا (ص) را یافته و پاداش زیارتآن حضرت براى او خواهد بود. علاوه بر اینکه همه آنها پیشوا و الگوى معنوى انسانها هستند و هر آثارى، مانند اعلام وفادارى به پیمان امامت و اقتدا به آنان در عمل، و الگو قرار دادن آنها در زندگى و آشنایى بیشتر و عمیقتر با شخصیت امام و زندگى او و مکتب او، در زیارت همه آن بزرگواران وجود دارد و نقش زیارت هر یک از آنان در سازندگى و تربیت انسان، چشمگیر است و به سبب همین آثار است که به زیارت ایشان بسیار تأکید و سفارش شده و یکى از آرزوهاى همه ارادتمندان اهل بیت (ع) این است که قبر هر یک از آن بزرگواران را از نزدیک زیارت کنند و لذت زیارت قبر آنان را دستکم یکبار در طول زندگى خود بچشند. [1] . کلینى، اصول کافى، ج 4، ص 583، ح 1. [2] . ابنقولویه، کامل الزیارات، ص 300، ح 9. [3] . همان، ص 299، ح 3. [4] . جمعى از محققان، موسوعة زیارت المعصومین( ع)، ج 4، ص 16، ح 121. [5] . کامل الزیارات، ص 299، ح 7. [6] . علامه مجلسى، بحار الأنوار، ج 102، ص 2، ح 5. [7] . همان، ص 1، ح 1. [8] . همان، ح 2. [9] . موسوعة زیارت المعصومین( ع)، ج 4، ص 19، شماره 12. [10] . بحار الانوار، ج 102، ص 256، ح 3. [11] . اصول کافى، ج 4، ص 583، ح 3. [12] . همان، ص 579، ح 1. [13] . کامل الزیارات، ص 150، ح 3.
