مقدمه‏
در میان برنامه‏هاى گوناگون انسان‏ساز اسلام، «زیارت» و گردهمایى‏هاى مذهبى، فرهنگى و سیاسى در مکان‏هاى زیارتى جهان اسلام بسیار قابل توجه بوده و کارکردهاى فراوانى دارد که خود، بحث جداگانه‏اى مى‏طلبد. در این نوشتار، تنها به فضیلت مزارها و مزورها و زیارت‏هاى داراى ثواب و اقسام آن مى‏پردازیم.

زیارت بیت الله الحرام، مهم‏ترین و بزرگ‏ترین زیارتگاه جهان اسلام‏

شهر مکه، مرکز حجاز، پایگاه وحى، زادگاه سیدالمرسلین، قبله‏گاه و زیارتگاه مسلمین است. یکى از نام‏هاى این شهر «امّ القرى» است که به دو دلیل چنین نام گرفته: نخست، مرکزیت عبادى و دوم، مرکزیت تجارى آن.
در کتاب‏هاى لغت سه واژه «زیارت»، «حج»، و «عمره» به معناى قصد آمده‏
است و در آیه شریفه‏ وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَیْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَیْهِ سَبِیلًا)[1] نیز به همین معنا تفسیر شده است. پیش از اسلام، کسانى که در مکه یا اطراف آن مى‏زیستند، زیارت خانه خدا را به انجام طواف مى‏دانستند و حضور در کنار خانه خدا یا فقط نظر افکندن به آن را زیارت نمى‏شمردند.
بى‏شک اصل زیارت بیت الله الحرام به صورت حج یا عمره، از ضروریات مکتب اسلام است؛ بلکه از آغاز مورد توجه همه انبیاى بزرگ بوده و به زیارت این خانه آمده‏اند. مرحوم محدث کلینى در کتاب شریف «کافى» بابى را به حج الانبیاء اختصاص داده و روایاتى در این باره آورده است؛[2] از جمه این روایت:
عن زرارة عن ابى‏جعفر (ع): انّ سلیمان بن داود حج البیت فى الجنّ و الانس و الطیر و الریاح و کسا البیت القباطى؛[3]
زراره گوید: امام باقر (ع) فرمود: سلیمان بن داود همراه جن و انس و پرندگان‏
و بادها حج بیت را انجام داد و پوششى از جنس قباط [پارچه سفید مصرى‏] را بر خانه خدا پوشاند.

مدینه و زیارت پیامبر اسلام و زهراى اطهر و ائمه بقیع (عصحمه اللهم على (علیهم السلام)

پس از مکه مکره، مدینه منوره از جایگاهى رفیع برخوردار است و پیامبر اکرم (ص) این شهر را مانند مکه، حَرَم قرار داد؛ آن‏گونه که خونى در آن ریخته نشود و سلاحى براى جنگ حمل نگردد. مرز این حرم میان دو کوه «عیر» و «ثور» است.
در مدینه، براى زیارت رسول بزرگوار اسلام (ص) و حضرت زهراى اطهر (علیها السلام) و امامان مدفون در بقیع و برخى از بستگان و خاندان پیامبر، از جمله: حمزه سید الشهداء، فاطمه بنت اسد (علیهم السلام) زیارت‏هاى گوناگونى نقل شده است که اکنون در مقام تفصیل آنها نیستیم و تنها به یک روایت در این زمینه بسنده مى‏کنیم:
قال الحسین لرسول الله: یا ابتاه ما لمن زارک؟ فقال رسول الله: یا بُنى من زارنى حیاً أو میتاً أو زار أباک أو زار أخاک أو زارک کان حقّاً على أَن أزوره یوم القیامة و أخلّصه من ذنوبه»؛[4]
امام حسین (ع) به رسول خدا (ص) عرض کرد: اى پدر! کسى که شما را زیارت کند، چه اجر و ثوابى دارد؟ رسول خدا (ص) فرمود: فرزندم! هر کس مرا در حال زنده بودن یا پس از مرگم زیارت کند یا آن‏که پدرت على را زیارت کند یا
برادرت حسن را یا تو را زیارت کند، بر من حق است که او را در روز قیامت زیارت نموده و از گناهان رهایش سازم.

نجف اشرف و زیارت امیرالمؤمنین (ع)

درباره نام‏گذارى این سرزمین به «نجف» و فضیلت آن، مطالبى در ویژه‏نامه نجف اشرف بیان شد؛ اکنون به فضیلت زیارت امیرمؤمنان على (ع) اشاره نموده و نگاهى گذرا به زیارت‏هاى گوناگون آن بزرگوار خواهیم نمود. درباره فضیلت زیارت آن امام همام روایات بسیارى رسیده است. در یکى از این روایات آمده:
اسحاق بن عمار گوید: امام صادق (ع) چنین فرمود: مردى از اعراب به محضر رسول خدا (ص) رسید و عرض کرد: اى رسول خدا! منزل من از منزل شما دور است؛ من هم مشتاق زیارت شما هستم و هنگامى که مى‏آیم، شما را نمى‏یابم، اما على بن ابى‏طالب را مى‏بینم و با سخنان و موعظه‏هایش انس مى‏گیرم و بازمى‏گردم، در حالى که اندوهگینم از این‏که شما را زیارت نکردم!
پیامبر (ص) فرمود: هر کس على را زیارت کند، مرا زیارت کرده، و هر کس على را دوست بدارد، مرا دوست داشته، و هرکس او را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته. این سخن را از سوى من به قومت برسان و بگو هرکس به قصد زیارت نزد على آید، نزد من آمده و من و جبرئیل و صالح المؤمنین در روز رستاخیز به او پاداش خواهیم داد.[5]
نیز ابووهب نصرى نقل مى‏کند:
وارد مدینه شدم و به محضر امام صادق (ع) شرفیاب شدم و عرض کردم: به زیارت شما آمدم، در حالى که مرقد امیرمؤمنان (ع) را زیارت نکرده‏ام. حضرت فرمود: چه بد کارى انجام دادى! اگر از شیعیان ما نبودى، هرگز به تو نگاه نمى‏کردم! آیا زیارت نمى‏کنى کسى را که خدا با فرشتگانش او را زیارت مى‏کنند و پیامبران و مؤمنان به زیارتش مى روند؟! عرض کردم: فدایت گردم! من این را نمى‏دانستم. امام فرمود: اکنون بدان که امیرمؤمنان نزد خداوند از همه امامان برتر است.[6]
در کیفیت زیارت آن حضرت، در بعضى از کتاب‏هاى زیارت، نخست زیارات مطلقه و سپس زیارت مخصوصى که در شب‏ها و روزهاى معینى وارد شده، آمده است.
در بخش اول «جامع زیارات المعصومین (علیهم السلام)» 26 زیارت با مضمون‏هاى گوناگون گردآورى شده است که زیارت اول آن، همان زیارت معروف به «امین الله» است. ابن‏قولویه در «کامل الزیارات» نقل مى‏کند: امام زین‏العابدین (ع) به زیارت قبر امیرالمؤمنین (ع) آمد و نزد قبر ایستاد؛ آن‏گاه گریست و چنین فرمود:
«السلام علیک یا امیرالمؤمنین و رحمة الله و برکاته، السلام علیک یا امین الله فى‏
ارضه و حجته على عباده ...». این همان زیارتى است که سفارش شده است انسان در کنار مرقد دیگر امامان معصوم (علیهم السلام) نیز بخواند و از مضمون ارزشمند آن بهره ببرد و به پاداش آن برسد.[7]
در بخش دوم که زیارت‏هاى موقت و مختص به اوقات و زمان‏هاى مخصوص است، 9 زیارت را گردآورى کرده که ترتیب آنها چنین است:

زیارت امیرمؤمنان (ع) در روز هفدم ربیع الاول (روز ولادت پیامبر اعظم (ص)) که امام صادق (ع) در این روز امیرالمؤمنین (ع) را زیارت نموده و آن را به بعضى از یاران خود آموخته است.
زیارت در شب و روز مبعث که بیست‏وهفتم ماه رجب است.
زیارت در روز عید سعید غدیر که هجدهم ماه ذى‏الحجه است.
زیارتى که از امام سجاد (ع) براى روز غدیر نقل شده است.
زیارتى که از امام صادق (ع) نقل شده است.
زیارتى که از امام حسن عسکرى (ع) نقل شده است.
زیارتى که از شیخ طوسى در «مصباح المتهجد» نقل شده است.
زیارتى که از شهید اول نقل شده است.
زیارتى که براى روز یکشنبه از ایام هفته نقل شده است.[8]
کربلاى معلى و زیارت امام حسین (ع) و یاران باوفایش‏

سرزمین مقدس کربلا و تربت سیدالشهداء (ع) داراى فضیلت ویژه‏اى است که در روایات بسیارى به آن اشاره شده و مردم را نسبت به آن تشویق و ترغیب کرده‏اند.
امامان معصوم (علیهم السلام) با تأکید فراوان، مردم را به زیارت سالار شهیدان حضرت امام حسین (ع) تشویق کرده‏اند. در روایات منسوب به ایشان، هم به زیارت حضرتش در تمام ایام سال و هم در روزهاى مخصوصى فراخوانده‏اند، تا آن‏جا که نسبت به دیگر امامان (علیهم السلام) چنین تأکید و تشویقى به چشم نمى‏خورد. در فضیلت زیارت امام حسین (ع) در روایتى چنین آمده است:
امام صادق (ع) به على بن میمون چنین فرمود: اى على! امام حسین را زیارت کن؛ کسى که با پاى خود به سوى حضرتش برود، براى هرگامى که برمى‏دارد، حسنه‏اى برایش نوشته و سیئه‏اى از او محو و درجه‏اى برایش منظور مى‏شود، و هنگامى که به مرقد حضرتش برسد، خداوند دو فرشته را مأمور مى‏کند که آنچه از دهانش از خیر خارج گردد، بنویسند؛ اما آنچه از شرّ بیرون آید و خیر نباشد را ننویسند، و آن‏گاه که از زیارت آن امام بازگردد، با وى وداع کنند و گویند: اى ولى خدا! آمرزیده شدى؛ تو از حزب خدا و حزب رسولش و حزب اهل بیت رسول خدایى؛ به خدا سوگند! آتش را نخواهى دید و آتش نیز تو را نخواهد دید و هرگز در کام خود فرو نخواهد برد.[9]
نیز یونس بن طبیان روایت کرده که امام صادق (ع) فرمود:
هرکس قبر امام حسین (ع) را در شب نیمه شعبان و شب عید فطر و شب عرفه در یک سال زیارت کند، خداوند براى او هزار حج مبرور و هزار عمره مقبول نوشته و هزار حاجت از نیازهاى دنیایى و آخرتى وى را برآورده خواهد کرد.[10]
نیز از امام صادق (ع) نقل شده که فرمود:
من زار الحسین یوم عاشورا و بات عنده کان کمن استشهد بین یدیه؛[11]
هرکس امام حسین (ع) را روز عاشورا زیارت کرده، نزد حضرتش بماند، همانند کسى است همراه آن حضرت به شهادت رسیده است.
و در حدیثى دیگر آمده است:
عن ابى‏جعفر الثانى- فى حدیث- قال:
من زار الحسین لیل ثلاث و عشرین من شهر رمضان- و هى اللیلة التى یرجى ان تکون لیلة القدر
فِیها یُفْرَقُ کُلُّ أَمْرٍ حَکِیمٍ)[12]-
صافحه روح اربعة و عشرین الف ملک و نبى، کلهم یستأذن الله فى زیارة الحسین فى تلک اللیلة؛[13]
امام جواد (ع) فرمود: هرکس در شب بیست‏وسوم ماه رمضان- همان شبى که امید مى‏رود شب قدر باشد «و در آن شب، هر امرى با حکمت معینى تنظیم مى‏گردد»- امام حسین (ع) را زیارت کند، روح بیست‏وچهار هزار فرشته و پیامبر (ص) با او مصافحه مى‏کنند در حالى که همه آنان از خداوند زیارت امام حسین (ع) را در چنین شبى درخواست مى‏کنند.
روایات رسیده از اولیاى دین پیرامون زیارت امام حسین (ع) به طور مطلق و در هر زمانى، و نیز پیرامون زیارت آن امام همام در برخى از زمان‏هاى مخصوص، بسیار فراوان است که چند مورد از آنها را برشمردیم. اما در کیفیت زیارت آن امام بزرگوار، در بعضى از کتاب‏هاى زیارتى، 26 نوع زیارت مطلقه گردآورى شده و سپس 32 زیارت موقت را که در زمان‏هاى مخصوصى از ایام سال انجام مى‏شود، آورده‏اند؛ مانند: زیارت روز عاشورا، زیارت اربعین، زیارت نیمه ماه شعبان، زیارت شب قدر، زیارت شب عید فطر و عید قربان و زیارت روز عرفه که با مضمون‏هاى متفاوت وارد شده است.[14]

بغداد و زیارت امام کاظم و امام جواد (علیهما السلام)

یکى از اماکن متبرکه‏اى که به زیارت آن سفارش شده، نقطه‏اى در نزدیکى بغداد است که به مرقد نورانى دو امام همام «کاظمین (علیهما السلام)» معروف و مشهور است. در حدیثى پیرامون فضیلت زیارت امام کاظم (ع) آمده است:
شخصى به نام رحیم گوید: به امام رضا (ع) عرض کردم: قبر امام کاظم (ع) در بغداد است و براى ما سخت و پرمشقت است که به آن‏جا برویم؛ زیارت آن بزرگوار چه فضیلت و پاداشى دارد؟ حضرت رضا (ع) فرمود:
همان‏ پاداشى که زیارت قبر امام حسین (ع) دارد.[15]
و در حدیثى دیگر روایت شده است:
داود صرمى گوید: به امام هادى (ع) عرض کردم: من پدر شما را زیارت کرده و ثواب آن را به شما تقدیم نمودم. امام فرمود: تو نزد خداوند اجرا و ثواب بزرگى دارى و ما نیز تو را مى‏ستاییم![16]
زیارت آن دو امام همام هرجمعه و نیز در ماه رجب مستحب است؛ زیرا در کتب زیارتى، زیارت پیامبر (ص) و معصومان دیگر: در هر جمعه و ماه رجب مستحب به شمار آمده است. نیز در روزهایى که به نوعى تعلق به آن بزرگواران دارد، زیارت آنان مناسب‏تر است؛ مانند: روز هفتم صفر، سالروز ولادت امام کاظم (ع) و 25 رجب، سالروز شهادت آن حضرت، و نیمه ماه رجب یا شوال که سالروز امامت حضرتش مى‏باشد و نیز روز چهارشنبه که به نام چهار امام یعنى امام کاظم و امام رضا و امام جواد و امام هادى: است.
براى زیارت امام جواد (ع) افزون بر اوقات عمومى زیارتى، مانند روز جمعه، ماه رجب و چهارشنبه‏ها، روزهاى مخصوص زیارتى آن حضرت، دهم رجب، سالروز ولادتش (به روایت ابن‏عیاش) و نیز آخر ذیقعده یا یازدهم آن ماه که سالروز شهادت آن بزرگوار است و روز شهادت پدر گرامیش که سالروز امامت آن جناب است.[17]
اما در آداب زیارت و عرض ادب به آستان مقدس کاظمین (علیهما السلام) برخى از زیارت‏ها به طور انفرادى براى هر یک از آن دو امام معصوم رسیده که خطاب به هرکدام از ایشان و برخى هم به صورت مشترک وارد شده که خطاب به هر دو نفرشان است.

سامراء و زیارت امام هادى و امام عسکرى (علیهما السلام)

دیگر مکان متبرکه‏اى که به زیارت آن سفارش شده، حرم دو امام معصوم یعنى امام هادى و امام حسن عسکرى (علیهما السلام) در شهر سامراست. درباره فضیلت زیارت آن دو امام همام روایتى وارد شده که مربوط به زیارت هر یک از آن دو امام‏ معصوم است:
زید شحام گوید: به امام صادق (ع) عرض کردم: کسى که به زیارت یکى از شما (امامان) توفیق یابد، چه اجر و پاداشى دارد؟ فرمود: مانند کسى است که رسول خدا (ص) را زیارت کرده باشد.[18]
اما درباره زمان‏هاى زیارتى ایشان، مانند دیگر امامان معصوم (علیهم السلام) مستحب است که در هر جمعه و ماه رجب ایشان را زیارت کرد. زمان ویژه زیارتى امام هادى (ع) روز چهارشنبه، بنا بر بعضى از روایات، نیمه ماه ذى‏حجه، سالروز ولادت امام، سوم رجب سالروز شهادت (بنابر بعضى نقل‏ها) و آخر ذى‏قعده یا روز یازدهم آن ماه، سالروز امامتش، زیارت آن حضرت سفارش شده است. براى امام حسن عسکرى (ع) روز پنجشنبه که متعلق به آن جناب است، روز دهم ربیع‏الثانى، سالروز ولادتش (بنابر نقل شیخ مفید و شیخ طوسى)، هشتم ربیع الاول، سالروز شهادتش و روز شهادت پدر بزرگوارش که سالروز امامت امام حسن عسکرى (ع) است، زمان‏هاى ویژه زیارت آن امام همام برشمرده شده‏ است.[19]
در کیفیت زیارت آن دو امام بزرگوار، برخى از زیارات، ویژه است که هر یک از آنها مخاطب واقع شده و سلام و درود بر امام فرستاده مى‏شود و برخى هم مشترک میان ایشان است که هر دو امام (علیهما السلام) با هم مورد خطاب و سلام و عرض ادب قرار مى‏گیرند.
گفتنى است که در سامراء، زیارت نرجس‏خاتون، مادر گرامى حضرت حجت و زیارت حکیمه‏خاتون عمه بزرگوار حضرت در جوار مرقد نورانى امام هادى و امام عسکرى (علیهما السلام) وارد شده است.
نیز سرداب مقدس در کنار حرم شریف عسکریین (علیهما السلام) جایگاهى است که زیارت حضرت مهدى (عج) در آن‏جا تأکید شده؛ همان‏گونه که در دیگر مشاهد امامان، این زیارت وارد شده و در هر زمان و مکانى دعا براى تعجیل در فرج مقدسش، سفارش شده است. یکى از زیارت‏هاى معروف که براى آن حضرت وارد شده، «زیارت آل یاسین» است که در سرداب مقدس و دیگر مکان‏ها مى‏توان از برکات آن بهره‏مند شد.

سرزمین طوس و زیارت امام رضا (ع)

یکى از اماکن زیارتى بسیار مهم که در کشور ایران و سرزمین خراسان واقع شده و توفیق حضور در آن‏جا براى ساکنان این کشور اسلامى فراهم‏تر است، بارگاه نورانى و آستان قدس رضوى و مرقد مطهر هشتمین اختر تابناک آسمان امامت و ولایت است. پیرامون فضیلت زیارت آن امام بزرگوار روایات فراوانى رسیده است که براى نمونه به یک روایت بسنده مى‏کنیم. رسول خدا (ص) فرمود:
به زودى پاره‏اى از تن من، در سرزمین خراسان به خاک‏ سپرده خواهد شد؛ هیچ مؤمنى او را زیارت نمى‏کند، جز این‏که خداوند عزوجلّ بهشت را برایش واجب نموده و آتش را بر جسدش حرام مى‏نماید.[20]
نیز درباره زمان‏هاى مناسب براى زیارت حضرتش و آداب آن، رهنمودهایى در سخنان اولیاى دین وجود دارد که در کتاب‏هاى زیارتى آمده و اکنون در مقام بیان آنها نیستم.

شهر مقدس قم و زیارت قبر حضرت فاطمه معصومه (علیهما السلام)

یکى از محورهاى امر زیارت، مکان‏هاى مقدسى است که فرزندان امامان معصوم (علیهم السلام) یا منسوبان به آن بزرگواران در آن‏جا به خاک سپرده شده‏اند. این مکان‏ها در نقاط گوناگونى از سرزمین‏هاى اسلامى، به ویژه در ایران قرار گرفته که یک نمونه چشم‏گیر آن زیارت کریمه اهل بیت، حضرت فاطمه معصومه (علیهما السلام) در شهر قم است؛ همان بانوى گران‏قدرى که درباره زیارتش چنین وارد شده است:
سعد بن سعد مى‏گوید: از امام رضا (ع) پیرامون زیارت فاطمه دختر موسى بن جعفر (علیهما السلام) در قم پرسیدم؛ امام فرمود: کسى که او را زیارت کند، بهشت برایش منظور مى‏گردد.[21]
نمونه مهم دیگر از این امام‏زادگان، قبر حضرت عبدالعظیم حسنى در شهر رى است و فضیلت زیارت‏آن بزرگوار مورد توجه جدى در زندگى برخى از مراجع‏ و بزرگان بوده و هست.

زیارت امامان معصوم (علیهم السلام) از راه دور

ارتباط با اولیاى دین و معصومین (علیهم السلام) یکى از کارهاى با ارزش و پسندیده‏اى است که در روایات به آن اشاره شده است؛ هرچند این ارتباط به صورت زیارت از راه دور باشد. به قول شاعر:
گرچه دوریم، به یاد تو سخن مى‏گوییم‏
بُعد منزل نبُود در سفر روحانى‏
مضمون روایتى از امام صادق (ع) چنین است:
هرگاه براى یکى از شما شیعیان، آمدن به نزد قبور ما دشوار باشد و خانه‏اش دور، بر پشت بام رفته، دور رکعت نماز بگزارد و به سوى قبور ما اشاره نماید و سلام بگوید؛ آن‏گاه این سلام او به ما مى‏رسد.[22]
در این زمینه روایت جالبى پیرامون زیارت امام حسین (ع) از راه دور وارد شده است:
امام صادق (ع) فرمود: اى سدیر! آیا قبر امام حسین (ع) را همه روزه زیارت مى‏کنى؟ عرض کردم: فدایت شوم، نه؟ فرمود: چه چیزى شما را دور ساخته و به جفا واداشته است؟! آیا در هر جمعه‏اى او را زیارت مى‏کنید؟ عرض کردم: نه؟ فرمود: آیا در هر ماهى او را زیارت مى‏کنید؟ عرض کردم، نه! فرمود: آیا در هر سال حضرتش را زیارت مى‏کنید؟ عرض کردم: گاهى چنین است. فرمود: اى سدیر! این چه جفایى است که نسبت به امام حسین (ع) روا مى‏دارید؟! آیا نمى‏دانى که خداوند دومیلیون فرشته ژولیده موى و غبارآلود دارد که زیارت مى‏کنند و مى‏گریند و سستى نمى‏کنند؟ چه مى‏شود اگر قبر حسین را در هر جمعه‏اى پنج بار زیارت کنى و در هر روزى یک بار؟! عرض کردم: فدایت‏ شوم! میان ما و قبر آن حضرت فرسنگ‏ها فاصله است؛ فرمود: بر بالاى بام برو، آن‏گاه به طرف راست و چپ نظرى کن، سپس سر را به سوى آسمان بلند کن و به سوى قبر حضرتش توجه نما و بگو: «السلام علیک یا ابا عبدالله، السلام علیک و رحمة الله و برکاته» [وقتى چنین کنى‏] برایت یک «زوره» ثبت مى‏شود و زوره، یک حج و یک عمره است. سدیر گوید: و اى بسا در یک ماه بیش از صد بار این کار را انجام داده‏ام.[23]

زیارت قبور انبیاء (علیهم السلام)

پیامبران بزرگ الهى و سفیران حق در میان مردم، از جایگاه رفیع و مقامى والا برخوردارند و تعظیم و تکریم آنان از نظر عقل و شرع لازم است. از این‏رو عالمان دین، زیارت قبور مطهرشان را مستحب شمرده و حضور در سرزمین‏هایى را که در آن به خاک سپرده شده‏اند، امرى پسندیده به شمار آورده‏اند؛ مانند سرزمین بیت المقدس که مسجد الاقصى نخستین قبله مسلمانان در آن‏جاست. این سرزمین که از نظر جغرافیایى در خاورمیانه واقع شده، با سه دین بزرگ آسمانى اسلام، مسیحیت و یهود مشترک است. بدین سبب یکى از مقدس‏ترین و باارزش‏ترین شهرهاى روى زمین است. این‏که نخستین قبله مسلمانان و محل معراج رسول گرامى اسلام است، عظمت ویژه‏اى‏
به آن بخشیده و نظر به این‏که گفته‏اند حضرت سلیمان به فرمان الهى در این مکان معبدى ساخت، براى یهود مقدس‏ترین مکان است و نیز این‏که حضرت عیسى در آن‏جا به عبادت پرداخت، براى مسیحیان قداست ویژه‏اى دارد. قبر تعدادى از پیامبران الهى مانند داود و سلیمان (علیهما السلام) در بیت‏المقدس واقع شده است.
در سرزمین نجف نیز قبر حضرت هود و صالح (علیهما السلام) معروف و مشهود است. نیز قبر حضرت آدم و حضرت نوح (علیهما السلام) در کنار مرقد نورانى امیرالمؤمنین (ع) قرار گرفته است.
در شهر کوفه و حوالى آن، قبر حضرت یونس و حضرت ذى‏الکفل (علیهما السلام) معروف است. در حلب (سوریه) قبر حضرت زکریا (ع) و در شوش قبر حضرت دانیال (ع) قرار گرفته است.

زیارت مؤمنان، به ویژه صالحان‏

در روایات و سخنان اولیاى دین، دیدار و زیارت مؤمنان، به ویژه هنگام بیمارى آنان و نیز پس از مرگ، زیارت قبور ایشان سفارش شده است. در یکى از این روایت آمده است:
امام کاظم (ع) فرمود: کسى که نمى‏تواند ما را زیارت کند، پیروان شایسته ما را زیارت کند تا پاداش زیارت ما برایش نوشته شود، و کسى که نمى‏تواند ما را صله کند، پس صله برادرانش را به‏جا آورد تا پاداش صله ما برایش منظور گردد.[24]
درباره زیارت قبر برادر دینى و مؤمن در روایتى چنین آمده است:
امام رضا (ع) فرمود:
ما من عبد زار قبر مؤمن فقرأ علیه انّا انزلناه فى لیلة القدر سبع مرآت الا غفر الله له و لصاحب القبر؛
هیچ بنده‏اى به زیارت قبر مؤمنى نمى‏رود و در آن‏جا هفت‏بار سوره انا انزلناه فى لیلة القدر نمى‏خواند، مگر این‏که خداوند او و صاحب آن قبر را مى‏آمرزد.[25]
 
[1] . آل عمران، آیه 97.
[2] . کلینى، اصول کافى، ج 4، ص 212، ح 1.
[3] . همان، ص 213، ح 6.
[4] . همان، ص 548، ح 4.
[5] . موسوعة زیارات معصومین( علیهم السلام)، ج 2، ص 39.
[6] . محمدباقر مجلسى، بحارالانوار، ج 97، ص 257، ح 3.
[7] . موسوعة زیارات المعصومین( علیهم السلام)، ج 2، ص 31.
[8] . همان، ص 207- 273.
[9] . جعفر بن محمد بن قولویه، کامل الزیارات، ب 49، ح 6.
[10] . شیخ حرّ عاملى، وسائل الشیعة، ج 10، ص 371.
[11] . همان، ص 373.
[12] . دخان، آیه 4.
[13] . بحارالانوار، ج 98، ص 166.
[14] . جامع زیارات المعصومین، ج 3، کربلاء المقدسه.
[15] . بحارالانوار، ج 102، ص 5.
[16] . همان، ص 256.
[17] . جامع زیارات المعصومین( علیهم السلام)، ج 4، ص 21 و 59.
[18] . اصول کافى، ج 4، ص 579.
[19] . جامع زیارات المعصومین( علیهم السلام)، ص 169 و 195.
[20] . بحارالانوار، ج 102، ص 31.
[21] . وسائل الشیعة، ج 14، ص 576.
[22] . اصول کافى، ج 4، ص 578.
[23] . همان، ص 589، ح 8.
[24] . وسائل الشیعه ج 14، ص 585، ح 19868.
[25] . همان، ج 3، ص 227، ح 3479.