زیارت قبر پیامبر و فاطمه زهرا و امامان معصوم (علیهم السلام) برکات فراوانى دارد که از مهمترین آنها براى ما شیعیان، تجدید پیمان با آن بزرگواران، براى پایدارى در راه دین و پاسدارى از احکام و مقررات دینى و عمل به دستورات الهى و پیروى هر چه بیشتر از آنان در همه شئون زندگى است.
زیارت معصومان (علیهم السلام) به اندازه اى ارجمند و پرارزش است که علّامه مجلسى رضوان الله تعالى علیه مىنویسد:
به مقتضاى روایات و احادیث بى شمار، زیارت حضرت رسول و ائمه هدى صلوات الله علیهم از بزرگترین عبادتها و شریفترین اعمال نزدیک کننده به خداى تعالى است.
با اینکه از نظر ما شیعیان، امر بسیار روشن و آشکار است، امّا در اثر شبهه افکنى هاى مخالفان و ناآگاهى برخى از مردم، سؤالاتى مطرح مى شود که لازم است پاسخ آنها داده شود تا پیروان مکتب اهل بیت (علیهم السلام) در راهى که در پیش دارند، گرفتار شبهه یا سستى نگردند.
گاهى پرسیده مىشود (یا به عبارتى اشکال مىشود) که اگر زیارت این همه آثار و برکات دارد و از نظر مدارک و منابع اسلامى کارى جایز بلکه مستحب و پر از ثواب و اثرگذار است، چرا خود رسول خدا و فاطمه زهرا و امامان (علیهم السلام) به زیارت نمى رفتند و این عبادت بزرگ و ارزشمند را انجام نمى دادند؟
در پاسخ این اشکال باید گفت: برخلاف این پندار نادرست، مدارکى که در کتابهاى حدیثى و تاریخى شیعه و سنى موجود است، حکایت از این دارد که آن بزرگواران، بر این عبادت اهتمام داشته و همگان را نیز بر ارزش آن واقف نموده و بر بجا آوردن آن دعوت کرده اند.[1] آنها در تمام امور زندگى، الگو و سرمشق ما هستند و ما موظف به پیروى از آنان، براى رسیدن به سعادت دنیا و آخرت هستیم.
اینک به تعدادى از این احادیث اشاره مىکنیم:
در کتاب «سنن ترمذى» که از معتبرترین کتابهاى حدیثى اهل سنت است آمده:
«زار النبی (صلّی الله علیه وآله) قبر امّه ...»؛
رسول خدا (ص) قبر مادر بزرگوارش را که در بیرون مدینه، در منطقه اى به نام «ابواء» قرار دارد، زیارت کرد.[2]
عثمان بن مظعون که یکى از اصحاب نیک و مورد علاقه آن حضرت بود، در مدینه از دنیا رفت و او اول کس از مهاجران بود که در قبرستان بقیع به خاک سپرده شد. صاحب کتاب «استیعاب» که از دانشمندان سده پنجم هجرى است مى نویسد:
«کان رسولالله (صلّی الله علیه وآله) یزور قبره»؛
رسول خدا (ص) به زیارت قبر او مى رفت و مرقد او را از نزدیک مکرراً زیارت مى کرد.[3]
در کتاب «مستدرک» حاکم نیشابورى که از محدثان سده چهارم هجرى است روایت شده:
«ان النبی (صلّی الله علیه و آله) زار قبور الشهداء باحد فقال ... من زارهم وسلّم علیهم الی یوم القیامة ردّوا علیه»؛
پیامبر گرامى اسلام (ص) قبر شهداى احد را در منطقه احد، از نزدیک زیارت کرد و فرمود: هر که به زیارت آنان برود و بر آنان سلام کند، آنها تا قیامت جواب سلام او را مى دهند[4] (زیرا شهدا زنده اند و قرآن فرموده است «بَلْ أَحْیاءٌ عِنْدَ رَبِّهِمْ یُرْزَقُونَ»).
محمد بن سعد واقدى، از مورخان و محدثان سده سوم در کتاب «طبقات» خود نقل مى کند:
«انّ فاطمة بنت رسول الله (صلّی الله علیه و آله) کانت تزور قبر حمزة ...»؛
فاطمه، دختر گرامى حضرت رسول (ص) قبر حضرت حمزه را زیارت مى کرد ....[5]
این چهار روایت، از کتابهاى قدیمى اهل سنت نقل شد و باقى روایات، از کتابهاى حدیثى معتبر شیعه نقل مى شود:
در کتاب بسیار ارزشمند
«احادیث اهل البیت عن طرق اهل السنة»
روایت شده:
«انّ امیرالمؤمنین علّیاً (علیهالسلام) کان یزور قبر النبی (صلّی الله علیه وآله) و قبر فاطمه (علیهاالسلام) فی کل اسبوع مرّة ...»؛
امیرمؤمنان (صلى الله علیه و آله) هفته اى یک بار قبر رسول خدا (ص) و قبر حضرت فاطمه زهرا (س) را زیارت مى کرد.[6]
در کتاب «وسائل الشیعه» شیخ حرّ عاملى (رضوان الله تعالى علیه) که قبرش در صحن مقدس حضرت امام رضا (صلى الله علیه و آله) زیارتگاه اهل ایمان است آمده:
«انّ الحسین بن علی (علیهالسلام) کان یزور قبر الحسن فی کلّ عشیة جمعة»؛ امام حسین (صلى الله علیه و آله) هر شب جمعه، قبر برادرش امام حسن (صلى الله علیه و آله) را در قبرستان بقیع زیارت مى کرد.[7]
امام سجاد (صلى الله علیه و آله) در سفرى به عراق، در کنار قبر امیرمؤمنان (صلى الله علیه و آله) که در آن زمان هنوز پنهان بود، به یکى از اصحابشان فرمودند:
«هذا قبر جدّی علی بن ابیطالب (علیهالسلام) ثم زاره بزیارة ...»؛ این قبر جدم على بن ابىطالب است؛ آنگاه آن حضرت را با زیارتنامه اى زیارت کرد.[8]
در کتاب بسیار مهم و قدیمى شیعه به نام «کامل الزیارات» ابن قولویه که قبر او در حرم کاظمین (ع) و قبر پدر او در قم، در کنار قبرستان معروف به شیخان مزار مؤمنان است آمده:
«عن علی بن موسی قال حدثنی أبی موسی بن جعفر عن ابیه جعفر (علیهالسلام) قال: زار زین العابدین علی بن الحسین قبر امیرالمؤمنین علی بن ابیطالب (علیهالسلام) و وقف علی القبر فبکی ثم قال: السلام علیک یا امیرالمؤمنین ...»؛ امام رضا (صلى الله علیه و آله) از پدرش امام کاظم (صلى الله علیه و آله) و او از پدرش امام صادق (صلى الله علیه و آله) نقل مىکند که فرمود: امام زینالعابدین (صلى الله علیه و آله) به زیارت قبر امیرمؤمنان (صلى الله علیه و آله) رفت و بر سر قبر ایستاد و زیارتنامه خواند.[9]
در کتاب «المزار الکبیر» ابن مشهدى که از علماى سده ششم شیعه است آمده: در سفر امام صادق (صلى الله علیه و آله) به عراق که یکى از اصحاب آن حضرت همراهش بود، در نجف با اشاره به مرقد مبارک امیرمؤمنان (صلى الله علیه و آله) فرمود:
«هذا حرم جدّی امیرالمؤمنین ... ثم قال السلام علیک»؛
این حرم جدّم امیرمؤمنان است و سپس با خواندن زیارتنامه اى حضرت امیر را زیارت کرد.[10]
در کتاب «کافى» ثقة الاسلام کلینى آمده: یکى از اصحاب گفته است: در مدینه در حرم نبوى، خدمت حضرت امام موسى کاظم (صلى الله علیه و آله) رسیدم که چند نفر همراه ایشان بودند؛ حضرت جلو رفت و فرمود:
«السلام علیک یا ابة ...»؛ اى پدر! سلام بر تو، و با گفتن جملاتى، رسول خدا (ص) را زیارت کرد.[11]
در کتاب «عیون اخبار الرضا» تألیف شیخ صدوق، از علماى سده چهارم که قبر شریفش در نزدیکى بارگاه حضرت عبدالعظیم حسنى در شهر رى زیارتگاه شیعیان است، آمده: هنگامى که مأمون عباسى خواست حضرت امام رضا (صلى الله علیه و آله) را به خراسان ببرد، حضرت وارد مسجد الرسول شد و قبر جدش رسول خدا (ص) را زیارت کرد و با او وداع نمود.[12]
اکنون هم که دوران امامت حضرت ولى عصر (عج) است، طبق قرائن، آن بزرگوار به زیارت قبور اجداد بزرگوارش مشرف مىشود که امیدواریم در کنار آن مراقد نورانى، دعاى خیر حضرتش نصیب ما و همه دوستان و شیعیانش گردد.
این بود چند حدیث از صدها روایت که درباره زیارت معصومان (علیهم السلام) در کتابهاى علماى شیعه و سنى نقل شده است. ویژگى این احادیث و امثال آنها این است که حضرات معصومین (علیهم السلام) عملًا به زیارت معصومان دیگر رفته و از این راه مشروعیت و استجاب و مطلوبیت این عمل را اثبات کردهاند.
و چون به حکم حدیث ثقلین اقوال و افعال اهل بیت رسول خدا (علیهم السلام) براى همه مسلمانان حجت است، هیچ کس نمىتواند منکر مشروعیت زیارت شود و خوشبختانه اهل سنت هم به پیروى از علما و کتابها و احادیثى که در آنها نقل شده، مانند ما شیعیان زیارت را مشروع و مطلوب دانسته و به آن اهمیت فراوان مىدهند. آن گروه اندکى هم که به سبب ناآگاهى یا تعصب زیارت را بدعت مىدانند، سخت در اشتباهند، که از خداوند هدایت آنها را خواستاریم.
همانگونه که در آغاز مقاله عرض شد، از مهمترین آثار زیارت رسول خدا (ص) و فاطمه زهرا و ائمه هدى (علیهم السلام) تجدید پیمان با آن بزرگواران است که نقش بهسزایى در رفتار و کردار زائر دارد.
در پایان یادآور مىشوم روایاتى که نقل شد، همه از جلد اول کتاب «موسوعة زیارات المعصومین» بود که علاقهمندان به اینگونه بحثها مىتوانند با مراجعه به آن اثر بسیار ارزشمند، استفاده کامل ببرند.
[1] . علاوه بر صدها حدیث که در بیان استحباب و مشروع بودن آن به یادگار گذاشتهاند.
[2] . سنن ترمذى، ج 3، ص 370.
[3] . استیعاب، ج 3، ص 85.
[4] . مستدرک حاکم، ج 3، ص 31.
[5] . طبقات، ج 2، ص 54.
[6] . ج، 1، ص 551.
[7] . وسائل الشیعه، ج 14، ص 408.
[8] سید بن طاووس، فرحةالغرى، ص 47.
[9] . کامل الزیارات، ص 39.
[10] . المزار الکبیر، ص 317.
[11] . کافى، ج 4، ص 553.
[12] . عیون اخبارالرضا، ج 2، ص 218.
