جلوه اى از شوق و ارادات هندوها به امام حسین (ع)
در یکى از روزهاى پاییز سال 1383 یکى از همکاران معزز دانشگاهى پرسشى به ظاهر ساده را مطرح کرد: «آیا در زبان انگلیسى شعرى درباره امام حسین علیه السلام یافت مى‏شود؟» همین پرسش ساده آغاز مسیرى بلند و مطافى پربرکت براى طوافى علمى گرد ادبیات عاشورا به زبان انگلیسى بود؛ طوافى که پس از وقوف در میقات، هرگز از احرام آن خارج نشده و همواره در مسعاى آن به هروله مشغولم. 1
اندکى بعد که طوفانى از پرسش‏ها را در ذهن من ایجاد شده بود، به شعرى از شاعره هندو خانم «ساروجینى نایدو» 2، 3 برخوردم که در یکى دو کتاب چاپ شبه‏قاره درج شده بود 4، 5. پس از خواندن و تدقیق در آنها به پرسش‏هایى رسیدم که ظاهراً پاسخى براى آنها در ایران وجود نداشت. مى‏بایست عزم سفر مى‏کردم و گرد غربت را طوطیاى چشم، تا در آن سوى دنیا به کشف حقیقت نایل آیم. براى این منظور باید به جایى سفر مى‏کردم که ملتقاى فرهنگ شیعى و زبان و ادبیات انگلیسى باشد؛ هندوستان. خوشبختانه در همان روزها، رایزن وقت فرهنگى جمهورى اسلامى ایران در هند 6 براى مأموریتى در تهران به سر مى‏برد. گفت‏وگویى تلفنى با ایشان داشتم و چند روز بعد تهران را به سوى دهلى نو ترک کردم. به محض ورود به هند، به خانه فرهنگ جمهورى اسلامى ایران در دهلى نو رفته و از فرداى آن روز کار را آغاز کردم.
به کشورى پا نهاده بودم که به علاقمندى نسبت به سالار شهیدان مشهورند؛ در هندوستان؛ روز عاشورا تعطیل رسمى است و این نکته نشان احترام و ارادت مردم هند به ساحت مقدس امام و تجلیل از نهضت شکوهمند اوست.
در این کشور بزرگ، طبقه‏اى از هندوها زندگى مى‏کنند که آنها را «برهمن» مى‏نامند و عالم‏ترین طبقه اجتماعى شمرده مى‏شوند. در میان برهمن‏ها گروهى خاص وجود دارند که آنها را «برهمن‏هاى حسینى» مى‏نامند. برهمن‏هاى حسینى معتقدند که جدّ اعلاى آنان چند فرزند خود را در کربلا قربانى راه امام حسین (ع) کرد. دسته‏اى دیگر بر این باورند هنگامى که خبر بى‏وفایى کوفیان به بزرگ برهمن‏ها در هند رسید، وى از باب انجام وظیفه، هفت تن از فرزندانش را به سوى کرانه فرات گسیل داشت تا هم از آن حضرت دفاع کنند و هم مراتب دعوت آن حضرت به هندوستان را به عرض برسانند؛ لیکن هنگامى که آنان به سرزمین کرب‏وبلا رسیدند، خبر شهادت آن حضرت را دریافت کردند. آنان پس از بازگشت به هند، به سوگوارى پرداخته و هنوز هم مراسم عاشورا را بسیار باشکوه برگزار مى‏کنند.
در دهلى محله‏اى به نام کربلا وجود دارد که بسیار دیدنى است. این محله بسیار سرسبز و چشم‏نواز است و کربلا نام باغ بسیار بزرگى است که در وسط آن مسجدى قرار دارد و درون آن شبیه ضریح مطهر امام حسین (ع) و شهداى کربلا را ساخته‏اند. جمله‏ها و عبارت‏هایى هم اغلب به زبان اردو و گاه فارسى و عربى بر در و دیوار آن‏جا نوشته‏اند. از همه عجیب‏تر این‏که نه تنها مسلمانان، بلکه هندوها هم براى نذر و نیاز به آن‏جا مى‏آیند.
منطقه کربلا در دهلى داستانى عجیب دارد. وجه تسمیه آن- که نام کاملش «کربلا على گنج» است- از این قرار است که روزى پسر یکى از ثروتمندان و سرشناسان هندو به بیمارى سختى دچار شد و معالجات سودى نبخشید و پسر در آستانه مرگ قرار گرفت. همان‏سال این ثروتمند هندو با خود عهد مى‏کند که اگر پسرش شفا یابد، به دین اسلام مشرف شود و ملک خود را وقف عزادارى حضرت امام حسین (ع) کند. بدین سان فرزندش شفا یافته و او نیز به عهد خود وفا مى‏کند.
از جمله آداب اجتماعى و رسوم هندوران این است که در برخى مناطق، به ویژه در ایالت «آندرا پِرادِش» که در نیمه جنوبى مرکز کشور واقع است و مرکز آن شهر حیدرآباد (دَکَن) است، اگر پسرى در محرم و به ویژه در دهه عاشورا متولد شود، نامش را «حسین» مى‏گذارند و این نام به هیچ روى تغییر یافتنى نیست. در همان ایالت، روستاهایى که هیچ سکنه مسلمان ندارند، در دهه عاشورا خیمه عزادارى بر پا کرده و از مسلمانان دیگر روستاها دعوت مى‏کنند که هر روز چند ساعت از مراسم عزادارى را در آن‏جا برگزار کنند! در برخى روستاهاى منطقه حیدرآباد که فاقد سکنه مسلمان است، تعدادى امام‏باره (حسینیه) وجود دارد که متولیان آنها غیر مسلمان و غالباً هندو هستند. 7
روزى با یکى از اساتید هندى که یک مسیحى کاتولیک بود صحبت مى‏کردم و ذکرى از تربت کیمیا اثر کربلا رفت. وى گفت که تربت کربلا را مى‏شناسد و در منزلش هم نگه‏دارى مى‏کند؛ لیکن هرگز آن را لمس نکرده است. همان شخص «بنیاد پژوهش هنرى مارتین» 8 در حیدرآباد را اداره مى‏کند که از جمله بخش‏هاى دیدنى آن، نمایشگاه کوچکى از انواع مهرهاى کربلا مى‏باشد.

از همکار عزیز جناب استاد عبدالحسین طالعى براى طرح پرسش فوق بسیار سپاس‏گزارم.
خانم ساروجینى نایدو)sarojini naide 9491 - 1879) یکى از چهره‏هاى سیاسى- ادبى مشهور هند بوده که در نهضت استقلال هند بسیار فعالیت داشت. وى متولد حیدرآباد است و از کودکى با خانواده‏هاى مسلمان و شیعى معاشرت داشته و دست‏کم سه بار به ایران سفر کرده و زبان فارسى را هم به خوبى آموخته بود. وى در یکى از سخنرانى‏هایش براى ترغیب جوانان هندو، ماجراى روز عاشورا و پیروزى حقیقى امام حسین (ع) را براى آنان تشریح کرد.
براى مطالعه درباره زندگى و آثار خانم ساروجینى نایدو به کتاب‏هاى «پارانجاپى» و «ناراوانه» مراجعه شود. جست‏وجو در اینترنت هم مى‏تواند پایگاه‏هایى را نشان دهد که حاوى مطالبى درباره حیات و آثار وى مى‏باشد.

4y .Lalljee ,the Martyrdom of husain ..

دقت در برخى کتاب‏ها و سایت‏هاى اینترنتى حاوى اشعار انگلیسى خانم نایدو موْید این نظر است که دو شعر عاشورایى این شاعره هندو از غالب مجموعه‏هاى شعرى ادبیات انگلیسى هندوستان کنار گذاشته شده؛ براى نمونه، کتاب‏هاى «دسوزا» و «کینگ» این اشعار را درج نکرده‏اند.
از جناب آقاى مرتضى شفیعى شکیب، رایزن فرهنگى جمهورى اسلامى ایران در دهلى نو بسیار سپاس‏گزارم. ایشان و نیز آقایان دکتر حسین مظفرى و دکتر قائم حسینى کمک‏هاى بسیار ارزشمندى کردند که صدبار و بیشتر قدردان زحماتشان هستم.
از آقایان دکتر سید صادق نقوى و دکتر محمد تقى خان که در سومین سفر پژوهشى‏ام به هندوستان در حیدرآباد کمک‏هاى ارزشمندى ارائه کردند، بسیار سپاس‏گزارم. در خصوص مراسم هندوها در ماه محرم، کتاب زیر حاوى اطلاعات جالبى است:
s. naghvi, and v. kishan Rao, eds., the muharram cer emsnies among the non muslims of Andhra pradsh, 2 nd ed.

Hyderabab, A. P.: Bad up Ilm society, 4002.
8 .. nitram yrneH