درآمد
در بخش غربى صحن مطهر امام حسین (ع) در دو نوبت نماز به امامت حجت‏الاسلام والمسلمین شیخ عبدالمهدى کربلایى برپا مى‏شود. پس از نماز، شیخ رو به جمعیت مى‏نشیند و پذیراى بسیارى از آنان است. صفا و تواضع در ارتباط تولیت حرم با مردم مشهود است. شیخ عبدالمهدى کربلایى که امامت شهر کربلا را نیز عهده‏دار است، در دفتر تولیت حرم پذیراى ما شد. این دفتر در بخش شمال غربى صحن قرار داد. هماهنگى آسان و پذیرایى بى‏تکلف و صمیمى ایشان، مصاحبه روانى را براى ما فراهم آورد که تقدیم مى‏شود. لازم است از همکارى اعضا و کارکنان دفتر تولیت حرم حسینى و نیز از آقاى محمد حسین خوشنویس براى ترجمه و تنظیم این مصاحبه تشکر شود.
«تحریریه»
فرهنگ زیارت: ضمن سپاس از تلاش‏هاى جدى شما و همکارانتان در اداره حرم حسینى (ع)؛ بفرمایید که از چه سالى مسئولیت تولیت حرم را پذیرفتید؟
کربلایى: بسم الله الرحمن الرحیم؛ زمانى که نیروهاى اشغالگر آمریکایى وارد شهر مقدس کربلا شدند، نسبت به آستان مقدس امام حسین (ع) احساس خطر کردیم. احتمال مى‏رفت که نسبت به قبر شریف تعرّضى داشته باشند و همچنین احتمال مى‏رفت بعثى‏ها براى دفاع از خود به داخل حرم آمده و در حرم امام حسین (ع) ایجاد درگیرى و زد و خورد بشود. با هم‏فکرى چند تن از مؤمنین به این نتیجه رسیدیم که یک دیوار انسانى به دور حرم مقدّس ایجاد کنیم و تا جایى که ممکن است، مانع ورود اشغالگران و تانک‏ها و هواپیماهاى‏شان به فضاى شهر کربلا بشویم. صدها نفر از مؤمنین به دور حرم مطهّر جمع شدند، تا جایى که نمازهاى جماعت ظهر و عصر و مغرب و عشاء، خارج از صحن حرم برگزار مى‏شد و درب‏هاى حرم بسته باقى مى‏ماند و فقط کلیددار حرم و تعدادى از خدمه داخل حرم بودند و تمام درب‏ها بسته بود. این وضع سه روز ادامه داشت، تا وقتى که با کلیددار سابق حرم صحبت شد اجازه دهد درب‏هاى حرم باز شود. آن‏قدر به کلیددار فشار آوردیم که خود او به خدمه داخل حرم دستور داد تا درب‏هاى حرم باز شود و کلیددار نیز خود بعداً از عراق فرار کرد. درب‏هاى حرم که باز شد، با گروهى از مؤمنین وارد حرم شدیم و سعى کردیم تا امور حرم و بلکه کل شهر کربلا را سامان‏دهى کنیم. مى‏دانید که در آن روزها دولت وقت کاملًا سقوط کرده بود و همه خدمات شهرى تعطیل شده بود و ما سعى کردیم تا با همکارى تعدادى از مؤمنین برخى از خدمات را به شهر کربلا برگردانیم و نیز با هماهنگى با مدیران ادارات قرار شد تا زندگى عادى به شهر کربلا برگردد. این وضع یکى دو ماه برقرار بود تا این‏که حالت عادى به ادارات دولتى و خدمات شهرى برگشت و ما نیز با همکارى تعدادى از مؤمنین به اداره امور حرم مشغول بودیم. چند ماهى گذشت و صحبتى با شیخ جلال‏الدین صغیر، مسئول اوقاف در بغداد و همین‏طور مشورتى با مراجع بزرگوار شد تا این‏که حکمى از طرف شیخ جلال الدین صغیر و فتوایى از مراجع بزرگوار، آیت‏الله سیستانى، آیت‏الله حکیم، آیت‏الله فیاض و آیت‏الله شیخ بشیر نجفى صادر شد که من و سید احمد صافى و آقاى طباطبایى (از نوادگان صاحب ریاض) متولى حرمین شریفین یعنى حرم امام حسین (ع) و حرم ابالفضل العباس (ع) بشویم. یک گروه سه نفرى شکل گرفت و ما به اداره امور حرمین شریفین پرداختیم تا این‏که آقاى طباطبایى فوت کرد و من و آقاى سید احمد صافى همچنان متولى حرمین شریفین بودیم. پس از مدتى مجلس نمایندگان تشکیل شد و قانونى براى سامان‏بخشى به اداره امور عتبات مقدسه به تصویب رسید که کارها را تنظیم مى‏کرد و به این وسیله، از طرف اوقاف شیعى آن زمان، من براى تولیت حرم امام حسین (ع) تعیین شدم و سید احمد صافى نیز براى تولیت حرم ابالفضل العباس انتخاب شد و در این میان، افراد دیگرى نیز براى کارهاى گوناگون گمارده شدند و گذشت تا به این وضع موجود رسید.
فرهنگ زیارت: آیا مرجعیت هم نقشى در انتخاب شما داشت؟
کربلایى: بله، در قانون پیش‏بینى شده بود متولى حرم‏هاى مقدس امام حسین (ع) و ابالفضل (ع) و همین‏طور حرم امیرالمؤمنین على (ع) و حرم کاظمین (ع) که توسط رئیس اوقاف شیعى انتخاب مى‏شد، مى‏بایست به تأیید مرجع بزرگوار، آیت‏الله سیستانى برسد؛ اگر موافقت مى‏کرد، آن شخص انتخاب مى‏شد و اگر ایشان موافقت نمى‏کرد، آن شخص تعیین نمى‏شد. الآن انتخاب تولیت براى حرم‏هاى مقدس، منوط به نظر مرجع اول شیعه در عراق است.
فرهنگ زیارت: دوره این تولیت چند ساله است؟
کربلایى: مدت هر دوره، سه سال است و دوره اول تولیت ما تمام شده و اکنون براى بار دوم، یک دوره سه ساله جدید، تمدید شده است.
فرهنگ زیارت: آیا نماز جمعه به امامت شما برگزار مى‏شود؟
کربلایى: بله، البته به ترتیب، یک هفته توسط من و یک هفته توسط سید احمد صافى اقامه مى‏شود.
فرهنگ زیارت: محل نماز جمعه کجاست؟
کربلایى: در صحن حرم امام حسین (ع)؛ چون نماز جمعه‏اى که دولت و رسانه‏هاى گروهى به آن اهمیت زیادى مى‏دهند، نمازى است که در حرم امام حسین (ع) اقامه مى‏شود. یک جمعه من و یک جمعه آقاى صافى نماز را اقامه مى‏کنیم.
فرهنگ زیارت: این تغییرات در حرم، محسوس و جدید بوده است؛ برنامه‏هاى آینده شما چیست؟
کربلایى: کارهاى ما در حرم، فقط کارهاى عمرانى نیست؛ بلکه به نظر ما، حرم مطهّر در واقع مرکز انتشار اندیشه و فکر حسینى است و بنابراین باید فعالیت‏هاى فرهنگى، فکرى، قرآنى و علمى باشد. علاوه بر کارهاى عمرانى و پیشرفت و توسعه و کارهاى خدماتى، اکنون ما در خدمات عمومى بیرون از حرم نیز کارهایى انجام داده‏ایم و خدمات ما فقط مخصوص خود حرم نبوده است. پروژه‏هاى خدمات عمومى و سرویس‏هاى بهداشتى که خود خدمتى بس مهم بوده و قبلًا یا نبوده و اگر هم وجود داشته، بسیار ناچیز بوده است. پروژه‏اى نیز در کنار درب قبله است. همچنین «مجتمع سفیر حسین» و سایر پروژه‏ها، مثل پروژه‏اى که در خیابان شهر است و پروژه «مدینه زائرین» که در مسیر حلّه است؛ این پروژه‏ها داراى خدمات عمومى مثل بخش‏هاى مربوط به امور پزشکى و بهداشتى، حمّام و خدمات مربوط به سلامت افراد است. اکنون مجتمع سفیر حسین مانند یک بیمارستان فعالیت پزشکى و بهداشتى دارد. همچنین به نقل و انتقال زائرین نیز اندیشیده‏ایم. ما در حرم فعالیت‏هاى بزرگ قرآنى داریم. مراسم قرآنى و مراسم‏هاى جهانى در حرم برگزار مى‏کنیم. یک شبکه ماهواره‏اى نیز به نام «شبکه کربلا» که تابع حرم است، راه‏اندازى کرده‏ایم.
فرهنگ زیارت: چند وقت است که این شبکه ماهواره‏اى تأسیس شده است؟
کربلایى: تقریباً شش ماه از تأسیس آن مى‏گذرد.
فرهنگ زیارت: آیا برنامه 24 ساعته دارد؟
کربلایى: خیر، فعلًا هشت ساعت در روز برنامه دارد و در برخى از مناسبت‏ها مثل اربعین، هم صبح برنامه دارد و هم شب.
فرهنگ زیارت: فقط به زبان عربى؟
کربلایى: بله، فقط به زبان عربى است. الآن رادیویى هم داریم که تابع حرم است و مناطق مختلفى مثل بغداد، نجف و حلّه از برنامه‏هاى آن استفاده مى‏کنند. این‏ها فعالیت‏هاى متنوعى است که داریم. مسابقاتى حتى براى کودکان برگزار مى‏کنیم تا فرهنگ حسینى منتشر شود. فعالیت‏هایى نیز براى حمایت سیاسى از حکومت عراق داریم. با تحلیل‏گران مختلف سیاسى ملاقات مى‏کنیم تا از وضع جدیدى که در عراق پیدا شد، حمایت کنیم. فعالیت‏هاى ما منحصر به خود حرم نیست؛ بلکه تلاش مى‏کنیم تا وحدت را در عراق حفظ کنیم و عراق را از فتنه‏هاى طایفه‏اى دور نگه داریم و این هدف به‏وسیله ارتباط با برادران اهل سنّت و مسیحیان و دیگر تحلیل‏گران سیاسى در عراق امکان‏پذیر است.
فرهنگ زیارت: شما چه موضعى دارید؟
کربلایى: نماز جمعه‏اى که در حرم امام حسین (ع) برگزار مى‏شود، بسیار مهم است. مسئولین به آن گوش فرا مى‏دهند. مردم نیز به طور فعّال در آن شرکت مى‏کنند؛ چرا که در خطبه‏ها، مسائل سیاسى روز مطرح مى‏شود و موضع سیاسى ما در آن‏جا روشن مى‏گردد. بنابراین رسانه‏هاى گروهى به فعالیت‏هاى حرم امام حسین (ع) بسیار اهمیت مى‏دهند. فعالیت‏ها گاهى مربوط به داخل حرم و گاهى مربوط به خارج حرم است. افزون بر کمک به فقرا و نیازمندان و بیماران، اکنون دو مدرسه دینى ساخته‏ایم و ساختن مدرسه مخصوص ایتام نیز در ضمن این فعالیت‏ها مى‏باشد.
فرهنگ زیارت: آیا این مدارس تحت اشراف حرم است؟
کربلایى: بخشى تحت اشراف حرم و بخشى هم تابع نمایندگى دفتر آیت‏الله سیستانى است و ما در فکر ساختن مدارس بزرگ‏ترى نیز هستیم.
فرهنگ زیارت: چرا برنامه‏هاى فرهنگى حرم فقط به زبان عربى است، با این‏که زوّار از نقاط مختلف دنیا هستند؟
کربلایى: مى‏دانید که امکانات فنى ما خیلى پیشرفته نیست و این خود مشکلى است که ما هم از آن رنج مى‏بریم. این سایتى هم که داریم، به دو زبان انگلیسى و عربى است و مجلّه‏اى هم که تابع حرم است و ما منتشر مى‏کنیم به زبان انگلیسى است و مى‏دانید امکانات فنى موجود در کربلا در سطحى نیست که سایت‏هاى اینترنتى به زبان‏هاى متعدّد ایجاد شود. ممکن است در آینده، کم‏کم این امکانات نیز فراهم شود.
فرهنگ زیارت: مقامات و مزارات در کربلا فراوان است؛ برنامه شما براى مدیریت و تائید اصل صحت و سقم این مقامات چگونه است؟
کربلایى: رسیدگى به این مقامات در صلاحیت ما نیست. مى‏دانید که در عراق وضع قوانین مربوط به این امور و حتى تأسیس برخى مؤسّسات نیز شروع شده است. آن‏چه در صلاحیت ماست، اداره حرم امام حسین (ع)، تلّ زینبیه و خیمه‏گاه امام حسین (ع) است. مزارات زیر نظر اداره‏اى است که اوقاف شیعى تأسیس کرده و به نام «اداره مزارات شیعه» مى‏باشد و این مقامات نیز در صلاحیت آن اداره است و ما حق نداریم در امور آنها دخالت کنیم؛ چون چه بسا جنبه تاریخى داشته باشد و نیاز به محققین تاریخ دارد که برّرسى کنند که این مقامات و مزارات مستند تاریخى دارد یا نه. البته بخش فرهنگى علمى حرم امام حسین (ع) داراى فعالیت‏هاى مختلفى است: فعالیت‏هایى در بخش کتابخانه و فراهم کردن کتاب‏ها و منابع مهم براى طلّاب و دانشجویان و همه فرهنگیان، فعالیت‏هاى پژوهشى و آموزشى در بخش تألیف کتاب در موضوعات مختلف. چند کتاب نیز تألیف شده، البته در سطح فهم عموم مردم و فعالیت در بخش کتاب‏هاى خطّى و کتابخانه رایانه‏اى این بخش که شما سؤال مى‏کنید، مربوط به تحقیقات تاریخى است و زیرمجموعهى فعالیت‏هاى ما نیست.
فرهنگ زیارت: ما شنیده‏ایم و خوانده‏ایم که برخى اماکن و مقاماتى بوده‏اند که الآن نمى‏بینیم؛ آیا برنامه‏اى دارید که این مقامات را تجدید بنا کنید یا تابلوهایى نصب کنید که نشان دهد این مکان، چه مقامى است؟
کربلایى: بله، برخى مقامات را تجدید بنا کرده‏ایم؛ ولى دقیقاً در جاى خود قرار نگرفته؛ مثل «مقام سید محمد مجاهد» که اکنون در جاى اصلیش نیست و جاى اصلیش در مکان دیگرى است؛ چون کسانى که در آن محلّه‏ها بودند، اجازه ندادند تا مقام در جاى اصلیش در محل قبر گذاشته شود و به همین دلیل در جاى دیگر بازسازى شده است. براى برخى از علما هم در داخل صحن یا حرم امام حسین (ع) نوشته‏هایى نصب کرده‏ایم که این‏جا محل قبر کیست؛ البته علماى بزرگ. مقبره مخصوص شهدا هم وجود دارد و بخشى هم در صحن مربوط به اعلانات است. همچنین در محوطه‏اى در بین‏الحرمین نزدیک مهمان‏سرا برخى از مقامات است که نشانه‏اى براى آنها نصب نموده‏ایم و همین‏طور مقام شاعر ترک، «فضولى» بزرگ را در مکانى قرار داده‏ایم که البته دقیق نیست و نزدیک محل اصلى در کنار درب قبله قرار گرفته است. برخى از مقامات را مى‏توانیم مشخّص کنیم، ولى گاهى تشخیص دقیق مکان، ممکن نیست و نمى‏دانیم کجاست؛ پس چگونه مى‏توانیم براى آن راهنما قرار دهیم؟ البته همه مقامات و مزارات مهم را مشخص کرده‏ایم و به آنها اهتمام داریم.
اکنون امور دیگرى براى ما اولویت دارد. البته باید توجه کنید گاهى امرى اولى از امر دیگر است. اکنون در عراق وضعى وجود دارد که واقعاً ما را به خود مشغول کرده. آگاهى دادن به یک عراقى در این هیاهو، ما را مشغول خود کرده است. مسئله خدمت‏رسانى، مسئله زوّار، مسئله امینت آنها و وضعیت سیاسى، نیرو و وقت بسیارى از ما مى‏گیرد. وقت رسیدگى به تمام این امور به طور تفصیلى نیست. بله، برخى مزارات مانند «شیخ محمد تقى شیرازى» (رهبر انقلاب مردم عراق در سال 1920) را کاملًا مشخص کرده‏ایم و علامت‏هایى را براى راهنمایى به مرقد ایشان قرار داده‏ایم و به آنها اهتمام داشته‏ایم، ولى براى رسیدگى به امورى که اهمیت کمترى دارند، وقت بیشترى لازم است.
فرهنگ زیارت: معمولًا در ایران این‏گونه است که درباره هر مقامى و مزارى کتابى نوشته شده که صاحب آن مزار کیست و او را کاملًا معرفى و تاریخ زندگى او را بیان مى‏کند؛ آیا شما نیز چنین کارى انجام داده‏اید و کتابى نوشته شده است؟
کربلایى: بله، اکنون فردى در شهر کاظمین است که متصدى این امر شده و مشغول نوشتن کتابى است که هنوز کامل نشده و درباره مدفونین در حرم امام حسین (ع) مى‏باشد. وى شخصى است که اطلاعات دقیقى دارد. ان‏شاءالله این کتاب بعد از یک‏ماه کامل مى‏شود و ما آن‏را چاپ مى‏کنیم.
فرهنگ زیارت: نام این کتاب چیست؟
کربلایى: قرار است با مؤلف بر سر نام کتاب توافق کنیم. این کتاب در بردارنده مشهور علما و مدفونین در حرم امام حسین (ع) است.
فرهنگ زیارت: براى محل قبور سید رضى و سید مرتضى تحقیق شده است؟
کربلایى: یکى از برادران به‏نام جناب «سید نور موسوى» در این موضوع تحقیق مى‏کند و مى‏گوید: این دو بزرگوار در این‏جا مدفون هستند؛ ولى برخى این نظر را قبول ندارند و آن را ردّ مى‏کنند. یکى از اساتید تاریخ این مطلب را نفى کرده است. مى‏توانید با سید نور موسوى که مسئول کتابخانه حرم ابالفضل (ع) است ملاقات کنید. او مى‏گوید که تحقیق کرده و بر حسب قرائن تاریخى، این دو بزرگوار در حرم امام حسین (ع) مدفون هستند.
فرهنگ زیارت: چرا مکان مخصوصى براى «میرزا محمد تقى شیرازى» در صحن قرار داده نشده است؟
کربلایى: ما سنگ قبرى کوچک قرار دادیم؛ ولى مى‏دانید که مردم زیادى به زیارت مى‏آیند و باعث ازدحام مى‏شود؛ چون فاصله‏اش تا ایوان حرم حدود چهار متر است و باعث مشکل مى‏شد. ما آن را برداشتیم و بر دیوار تابلویى نصب کردیم و روى آن نوشتیم که این‏جا قبر شیخ محمد تقى شیرازى است.
فرهنگ زیارت: قبور «سید محمد مجاهد» صاحب ریاض و «یوسف بحرانى» صاحب حدائق، مقابل درب شهدا و متّصل به رواق است؛ چرا اسامى اینها در ابتداى رواق نوشته نشده است؟
کربلایى: اسامى اینان اکنون نوشته شده؛ ولى مشکل ما در آن قسمت، بخش امانات است. اسامى این بزرگواران در جهت شرقى صحن روى دیوار نوشته شده است.
فرهنگ زیارت: چه سخنى با زوّار ایرانى و مسئولین دارید؟
کربلایى: الحمدلله زوّار ایرانى از جهت محبتشان نسبت به اهل‏بیت قابل توصیف هستند و آشکار است. آن‏چه از مراسم دعا و زیارت و نماز جماعت مى‏بینى، هیچ بحثى در آن نیست؛ ولى گاهى برخى اتفاقات کوچک مى‏افتد که دوست داریم دوستانمان وضع استثنایى عراق را درک کنند و باید حکومت و اوضاع عمومى را در نظر بگیرند و در حفظ نظم در عتبات کمک کنند؛ اما مسئله چیز دیگر است. گاهى اتفاقات کوچکى مى‏افتد که ممکن است به چشم نیاید. برخى ممکن است وضعیت حسّاس عراق را درک نکنند. در زمان صدّام تلاش او بر این بود که بذر حسّاسیت نسبت به ایرانى‏ها را در عراقى‏ها بکارد. ما مى‏خواهیم که فرصت به دست برخى از این افراد که هنوز ممکن است نسبت به ایرانى‏ها حسّاسیت خاص داشته باشند، ندهند. مى‏خواهیم ایرانى‏ها نسبت به این امر کاملًا توجه داشته باشند. البته سعى ما بر این است که این حسّاسیت را از بین ببریم؛ ولى برخى از عراقى‏ها بى‏تحمّل هستند و برخى زوّار ایرانى کلامى مى‏گویند که باعث رنجش عراقى‏ها مى‏شود. چندى پیش در بازار، یکى از ایرانى‏ها چیزى گفته بود که بازارى‏هاى عراق قصد کتک زدن او را داشتند. مى‏خواستم بگویم در این‏باره مواظب باشند.
فرهنگ زیارت: تعامل نماینده ایران با شما چگونه است؟
کربلایى: من با نماینده سازمان حج و زیارت دائماً در تعامل هستم. مدیر و روحانى کاروان‏ها با اخلاق درست و برخورد حکیمانه با ما تعامل دارند و ملاقات‏هاى ما دائمى است. کنسول هم بسیار خوب است. این‏جا مى‏آیند و با ما ملاقات دارند. توصیه ما هم این است که وضعیت عراق حسّاس است و نباید بهانه به دست بدخواهان داد. این وضعیت حسّاس، به خاطر اکثریت شیعیان در مجلس نمایندگان عراق و همچنین در حکومت است.
فرهنگ زیارت: و در پایان؛ تحصیلات حوزوى خود را کجا گذرانده‏اید؟
کربلایى: در نجف.
فرهنگ زیارت: چند سال در نجف اقامت داشته‏اید؟
کربلایى: حدود ده سال.
فرهنگ زیارت: اساتیدتان چه کسانى بوده‏اند؟
کربلایى: مقدمات را نزد شیخ عبدالله لبنانى، شیخ جعفر کرباسى و شیخ حسن کوفى و سطح را نزد شیخ نجاح بغدادى، سعید عالى عبدالعالى بوده‏ام و دروس خارج را نزد حضرات آیات شیخ فیاض، سید محمد سعید حکیم و سید محمد رضا سیستانى گذرانده‏ام؛ عمدتاً نزد این سه بزرگوار بوده‏ام.
فرهنگ زیارت: آیا شما قبلًا در ایران اقامت داشته‏اید؟
کربلایى: خیر، فقط در عراق بوده‏ام.
فرهنگ زیارت: از فرصتى که براى این گفت‏وگو فراهم کردید متشکریم.