فصلنامه فرهنگ زیارت 14 55 2023 08 23 بررسی تاریخی حائر حسینی از نماد هویتی تا حدود فقهی 7 22 232073 FA سیدمحسن شریفی استادیار دانشگاه قم Journal Article حائر حسینی به محل قبر امام حسین (ع) گفته میشود. حائر تاریخچه‌ای غنی با دوره های مختلف تخریب و بازسازی دارد. از جمله تخریب های مهم میتوان به تخریب حائر حسینی به دست متوکل عباسی اشاره کرد؛ اما پس از آن، بازسازی هایی متعدد در آن صورت گرفت. همچنین حائر حسینی نماد هویت شیعه شناخته میشود. این مقاله تلاش میکند نقش این مکان مقدس را در تکوین هویت شیعی تحلیل کند. بررسی ریشه های لغوی و تاریخی واژه «حائر» و بیان سبب نامگذاری آن و تاریخچه ساخت و ساز، تخریبها و بازسازیهای حائر حسینی و تعیین محدوده فقهی حائر مورد توجه بوده است. در نهایت هدف این مقاله تبیین جایگاه حائر حسینی در تاریخ تشیع و تأثیرات آن بر هویت شیعه است که افزون بر اینکه یادآور تاریخ پرافتخار این مذهب است، مکان تجدید عهد با ارزشها و اصول دینی است. نیز احکام فقهی متعددی (مانند جواز خوردن خاک آن برای شفا و مخیّر بودن در نماز بین شکسته و کامل) باعث شده این مکان مقدس پیوند عمیقی با تاریخ اسلام بیابد.

https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_232073_39e378f004144060c8842267359af1d4.pdf

فصلنامه فرهنگ زیارت 14 55 2023 08 23 تبیین نقش ارتباط و دوستی با اهل بیت(ع) در عزتمندی انسان 23 48 232074 FA مجتبی حیدری Journal Article یکی از کارکردهای دوستی با اهل بیت (ع) افزایش عزتمندی افراد است. سؤال قابل طرح این است که این امر چگونه اتفاق می افتد؟ دقت در این مطلب ما را با نکات دقیقی در باب ارتباط افراد با اهل بیت و جایگاه والای آن بزرگواران نزد خدا و عالم آفرینش آشنا می کند؛ در مقاله حاضر به تبیین نقش دوستی و ارتباط با اهل بیت در تقویت عزتمندی و شرافت افراد پرداخته ایم: ۱. دوست داشتن و اطاعت از اهل بیت تقویت بندگی است؛ ۲. دوست داشتن اهل بیت دستور خداوند است؛ ۳. یاری اهل بیت، یاری خداوند است؛ ۴. دوستی با اهل بیت و پذیرش ولایت ایشان پذیرش ولایت الله است؛ ۵. دوستی و ارتباط با اهل بیت، همنشینی با بهترین و عزیزترین انسانهاست؛ ۶. ارتباط با اهل بیت موجب اصلاح اخلاق و رفتار آدمی میشود؛ ۷. دوستی و همراهی با اهل بیت همراهی با حق و حقیقت است؛ ۸. دوستی و ارتباط با اهل بیت فروتنی در برابر ایشان است؛ ۹. وعده های بسیاری به محبان و اطاعت کنندگان از اهل بیت داده شده است.

https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_232074_c357651552f8295de0fb43ca43bd04d7.pdf

فصلنامه فرهنگ زیارت 14 55 2023 08 23 استقبال قبله در زیارت از منظر علمای شیعه و سنی 49 64 232075 FA حافظ نجفی Journal Article زیارت آدابی دارد که رعایت آنها در فزونی آثار و ارزش زیارت بسیار مؤثر است. این آداب به صورتهای مختلف در منابع شیعه و سنی ذکر شده است. یکی از این آداب، استقبال قبله هنگام زیارت است که به دلیل روایات متفاوت و بلکه متضاد در زمینه نفی و اثبات آن موجب بحث های بسیاری در میان علمای فریقین شده است؛ چرا که بر پایه روایاتی زائر باید هنگام زیارت رو به سوی قبله کند؛ در حالی که طبق برخی دیگر از روایات، استقبال قبر مزور یکی از آداب زیارت دانسته شده است. در این مقاله، که با روش توصیفی نگارش یافته، با استفاده از روایات و دیدگاه علمای شیعه و سنی، این بحث نقد و بررسی، و روشن شده است که در زیارت پیامبر و ائمه اطهار استقبال قبر مزور یکی از آداب زیارت است و رجحان دارد؛ اما در زیارت غیر معصومان از خاندان عصمت، (مثل فاطمه بنت اسد و فاطمه معصومه) و همچنین زیارت قبور مؤمنان و صالحان بهتر است هنگام زیارت رو به سوی قبله کرد.

https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_232075_cce576ebabb622730ce1d9b386d71a06.pdf

فصلنامه فرهنگ زیارت 14 55 2023 08 23 اخلاق زیارت و آداب آن از منظر علم و دین 65 84 232083 FA حمید رضانیا شیرازی هیات علمی رسمی Journal Article 2021 11 07 در این نوشتار به بررسی اخلاق و آداب زیارت از منظر علومی چون روانشناسی و مطالعات تربیتی، و نیز از نگاه آیات و روایات می پردازیم. موضوع زیارت در آموزه های دینی مسلّم و قطعی است. آنچه در این تحقیق آمده اخلاق و آداب عمومی زیارت (از جمله غسل زیارت، پوشیدن لباس تمیز و آراستگی و خوشبویی، وقار و طمأنینه هنگام زیارت، ذکر تکبیر و تسبیح، اذن دخول، پرهیز از سخنان ناشایست و کارهای بیهوده، رعایت ادب در برابر صاحب قبر، دعا و تلاوت قرآن و عبادت کنار قبر) است؛ هر چند تمام آداب احصا نشده است. منظور از علم مجموعه قضایای حقیقی است که از راه تجربه حسی قابل اثبات باشد. از نگاه علم و عقل نیز نتیجه منابع روایی تأیید شده است و آثاری بر آن مترتب میشود که با هدف زیارت کاملاً هماهنگ است.

https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_232083_3f2938ab5934f357aaee7d1565759f79.pdf

فصلنامه فرهنگ زیارت 14 55 2023 08 23 تأثیر زیارت در تربیت سیاسی زائران بر اساس آموزه‌های اسلامی 85 114 232078 FA سیدمحمود مرویان حسینی دانشیار گروه علوم قرآن و حدیث، دانشگاه علوم اسلامی رضوی علی دانش دوست Journal Article زیارت عملی مؤکد در فرهنگ اسلامی به ویژه مکتب تشیع است که از دیرباز محل توجه علما بوده است. کتب مختلفی درباره فضیلت، جایگاه و آداب و شرایط زیارت نوشته شده، اما به موضوعاتی همچون تأثیرات اقتصادی، فرهنگی، گردشگری، هنری، تربیتی و سیاسی زیارت کمتر توجه شده است. یکی از ابعاد مهم تربیتی زیارت تربیت در بعد سیاسی است که در زیارتنامه ها و منابع روایی شیعه شامل زیارت معصومان و تجدید عهد با ایشان و اعلان وفاداری زائر بر عهد با ایشان است؛ لذا زیارت ظرفیتهای بسیاری جهت آشنایی زائران با اهداف سیاسی مزور، ایجاد شور سیاسی، تقویت شعور سیاسی، دشمن شناسی و خلق بزرگترین اجتماعات سیاسی دارد.

https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_232078_eefa848a36e1bd69cb96abe8887a5ce5.pdf

فصلنامه فرهنگ زیارت 14 55 2023 08 23 تبیین رابطه سلامت معنوی با سلامت اجتماعی در پیاده روی اربعین 115 134 232079 FA فاطمه احمدی بیغش کارشناس ارشد تفسیر و علوم قرآن Journal Article سلامت معنوی در کنار سلامت اجتماعی معنا پیدا میکند. هدف پژوهش بررسی رابطه سلامت معنوی با سلامت اجتماعی مذهبی شرکتکنندگان در پیادهروی اربعین است؛ اما باید دید آیا بین سلامت معنوی و سلامت اجتماعی مذهبی شرکتکنندگان رابطهای وجود دارد؟ آنچه به عنوان رهآورد پژوهش از این تحقیق استنباط میشود این است که سلامت معنوی با سلامت اجتماعی افراد و نیز ابعاد سلامت معنوی (شناختی، عواطف و کنشی) با سلامت اجتماعی رابطه معناداری دارد. همچنین وضعیت تأهل با ابعاد سلامت معنوی، و نیز جنسیت با ابعاد شناختی تفاوت دارد. در نتیجه هرچه میزان سلامت معنوی افزایش پیدا کند، میزان سلامت اجتماعی بیشتر میشود. پیادهروی اربعین با توجه به ویژگیهایی، که دارد؛ از جمله حضور داوطلبانه اشخاص از طبقات مختلف جامعه با سطوح مختلف اعتقادی، زمینه مناسبی برای ایجاد همبستگی، انسجام و مشارکت اجتماعی فراهم میسازد تا بتوان در مسیر افزایش شکوفایی و پذیرش اجتماعی گام برداشت.

https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_232079_71b425fb22c511a0ae00d64910fc85b4.pdf

فصلنامه فرهنگ زیارت 14 55 2023 08 23 تأثیر توانایی نمادین پیاده روی اربعین بر سیاست خارجی جمهوری اسلامی ایران در خاورمیانه 135 150 232082 FA ناصر پورحسن دانشیار علوم سیاسی، دانشگاه آیت الله بروجردی سعید دانشمند 0000-0003-2722-1068 Journal Article مناسک مذهبی، از جمله عاشورا و اربعین، بهطور اختصاصی برای جمهوری اسلامی، اقتدار منطقهای و قدرت نرم فراهم میکند. این مقاله از سویه جدیدی این وجه از قدرت جمهوری اسلامی را تحلیل میکند و در صدد پاسخ به این سؤال است که پیادهروی اربعین چه تأثیری در سیاست خارجی منطقهای جمهوری اسلامی دارد؟ یافتههای مقاله نشان میدهد پیادهروی اربعین سیر بنیادی مذهبی - تاریخی شیعه است که علاوه بر بنیان اعتقادی ما، شیعیان، از مراسم عزاداری صرف فراتر رفته و به پدیدهای سیاسی در عرصه منطقهای و بینالمللی تبدیل شده و به مثابه رسانه بینالمللی فراگیری بخش مهمی از هجمه فرهنگی دشمن علیه جمهوری اسلامی را خنثی کرده است. جمهوری اسلامی ایران توانسته در پی نمایش قدرت خود، افزون بر مسائل اعتقادی، سیاست پرستیژ یا همان نمایش قدرت را دنبال کند تا به وسیله این پرستیژ سیاست خصمانه دشمنان یعنی منزوی کردن خود را از بین ببرد.

https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_232082_17d9aaf06b1035ae0f481791542735f6.pdf

فصلنامه فرهنگ زیارت 14 55 2023 08 23 چکیده عربی مقالات 151 159 232888 FA Journal Article چکیده های عربی دراسة تاریخیة حول الحائر الحسینی: من رمز للهویة إلى حدود فقهیة السید محسن شریفی1 ملخص یُطلق الحائر الحسینی على مکان قبر الإمام الحسین۷. للحائر تاریخ غنی یتضمن فترات مختلفة من الهدم وإعادة البناء. من بین الهدمات المهمة، یمکن الإشارة إلى هدم الحائر الحسینی على ید المتوکل العباسی؛ لکن بعد ذلک، تم إجراء عدّة عملیات إعادة بناء فیه. کما یُعرف الحائر الحسینی بأنه رمز لهویة الشیعة. تهدف هذه المقالة إلى تحلیل دور هذا المکان المقدس فی تشکیل الهویة الشیعیة. وقد شملت الدراسة البحث فی الجذور اللغویة والتاریخیة لمصطلح «الحائر»، وبیان سبب تسمیته، واستعراض تاریخ البناء والهدم وإعادة البناء للحائر الحسینی، وتحدید الحدود الفقهیة للحائر. وفی النهایة، یهدف هذا البحث إلى توضیح مکانة الحائر الحسینی فی تاریخ التشیع وتأثیره على الهویة الشیعیة، فهو لیس مجرد تذکار لتاریخ هذا المذهب المجید، بل یمثّل مکانًا لتجدید العهد مع القیم والمبادئ الدینیة. کما أنّ الأحکام الفقهیة المتعددة، (مثل جواز أکل ترابه للشفاء، والاختیار بین الإتمام والقصر فی الصلاة) قد ساهمت فی ترسیخ علاقة عمیقة بین هذا المکان المقدس وتاریخ الإسلام. الکلمات المفتاحیة: تاریخ کربلاء، الحائر الحسینی، الإمام الحسین۷، رمز للهویة، حدود فقهیة تبیین دور العلاقة والمحبّة لأهل البیت (علیهم السلام) فی عزّة الإنسان مجتبى حیدری2 ملخّص: من آثار محبّة أهل البیت: تعزیز عزة الإنسان وکرامته. والسؤال المطروح هو: کیف یحدث ذلک؟ إنّ التمعّن فی هذه المسألة یکشف لنا عن دقّة العلاقة بین الأفراد وأهل البیت:، والمکانة الرفیعة التی یتمتّع بها هؤلاء الأئمّة عند الله وفی نظام الخلق. فی هذه المقالة، قمنا بتبیین دور المحبّة والعلاقة مع أهل البیت: فی تعزیز العزّة والشرف الإنسانی من خلال عدّة نقاط: ١. إنّ محبّة أهل البیت وطاعتهم تؤدّی إلى تعزیز العبودیة. ٢. محبّة أهل البیت هی ما أمر الله بها. ٣. نصرة أهل البیت هی نصرة لله. ٤. الولاء لأهل البیت هو الولاء لله. ٥. محبّة أهل البیت هی فی الحقیقة مرافقة أحبّ وأکرم الناس. ٦. إنّ العلاقة مع أهل البیت تهذّب الأخلاق والسلوک. ٧. المحبّة لأهل البیت مرافقة للحقّ والحقیقة. ٨. العلاقة مع أهل البیت تعنى التواضع أمامهم. ٩. وُعد المحبّون والمطیعون لأهل البیت بوعود عظیمة. الکلمات المفتاحیة: محبّة أهل البیت، العزة، آثار العلاقة مع أهل البیت، العزّة فی ظلّ أهل البیت:. استقبال القبلة أثناء الزیارة من منظور علماء الشیعة والسنّة حافظ نجفی3 ملخّص: للزیارة آداب تؤثّر بشکل کبیر فی مضاعفة قیمتها وآثارها، وقد ذکرت هذه الآداب فی مصادر الشیعة والسنّة بطرق مختلفة. ومن بین هذه الآداب استقبال القبلة أثناء الزیارة، والذی أثار الکثیر من الجدل بین علماء الفریقین بسبب الروایات المتعارضة فی هذا الشأن. فبعض الروایات تؤکّد على ضرورة التوجّه إلى القبلة، بینما ترى روایات أخرى أنّ استقبال قبر المزور هو من جملة آداب الزیارة. تهدف هذه المقالة، المکتوبة بطریقة وصفیة، إلى دراسة هذا الخلاف بالاعتماد على الروایات وآراء العلماء من الشیعة والسنّة، وقد توصّلت إلى أنّ استقبال القبر عند زیارة النبی۹ والأئمة المعصومین: هو أحد آداب الزیارة، ویرجّح الاستقبال، فی حین یستحبّ استقبال القبلة عند زیارة غیر المعصومین، مثل السیدة فاطمة بنت أسد أو السیدة فاطمة المعصومة۳، وکذلک قبور المؤمنین والصالحین. الکلمات المفتاحیة: استقبال القبلة، استقبال المزور، الزیارة، علماء الشیعة، علماء السنّة. أخلاق الزیارة وآدابها من منظور العلم والدین حمید رضا نیا شیرازی4 ملخّص: یتناول هذا البحث فلسفة الزیارة وأخلاقها وآدابها من زاویتین: علم النفس والدراسات التربویة، ومن زاویة النصوص الدینیة من الآیات والروایات. إنّ الزیارة من الثوابت الدینیة. ویعرض هذا البحث أخلاق وآداب عامة للزیارة، منها: الاغتسال، وارتداء اللباس النظیف، والتطیّب، والوقار، وذکر التکبیر والتسبیح، والاستئذان، وتجنّب الکلام غیر اللائق والأعمال العبییة، والأدب عند القبر، والدعاء، وتلاوة القرآن، والعبادة. إنّ المقصود بالعلم هو المعارف التجریبیة، وتبیّن من خلال هذا البحث أن نتائج الروایات منسجمة مع نتائج العلم والعقل، وتؤدّی إلى آثار متوافقة مع هدف الزیارة. الکلمات المفتاحیة: أخلاق الزیارة، العلم، الدین، الآثار الاجتماعیة والأخلاقیة. أثر الزیارة فی التربیة السیاسیة للزائرین وفق التعالیم الإسلامیة السید محمود مرویان الحسینی5 علی دانش دوست ملخّص: الزیارة عملٌ مؤکّدٌ فی الثقافة الإسلامیّة، وخاصّةً فی مذهب التشیّع، وقد کانت محلّ اهتمام العلماء منذ القدم. وقد کتبت کتبٌ متعدّدةٌ حول فضل الزیارة ومکانتها وآدابها وشروطها، إلّا أنّ المباحث المتعلّقة بتأثیرات الزیارة الاقتصادیّة والثقافیّة والسیاحیّة والفنیّة والتربویّة والسیاسیّة قلّما حظیت بالاهتمام.. ومن أبرز الأبعاد التربویة: البعد السیاسی، الذی یتجلّى فی زیارات المعصومین: من خلال تجدید العهد معهم وإعلان الولاء. تمتلک الزیارة قدرات کبیرة لتعریف الزائر بالأهداف السیاسیة، وتنمیة الوعی السیاسی، ومعرفة العدو، وصناعة أکبر التجمعات السیاسیة. الکلمات المفتاحیة: الزیارة، التربیة، السیاسة، الإمام. تبیین العلاقة بین السلامة المعنویة والسلامة الاجتماعیة فی مسیرة الأربعین فاطمة أحمدی بیغش6 ملخّص: تتجلّى السلامة الروحیة من خلال ارتباطها بالسلامة الاجتماعیة. تهدف هذه الدراسة إلى تحلیل العلاقة بین السلامة الروحیة والسلامة الاجتماعیة - الدینیة لدى المشارکین فی مسیرة الأربعین. وتظهر نتائج البحث أن هناک علاقة معنویة بین الجانبین، وأن الأبعاد المختلفة للسلامة الروحیة (المعرفیة، العاطفیة، والسلوکیة) ترتبط ارتباطاً وثیقاً بالسلامة الاجتماعیة. کما أنّ حالة الزوا ج تختلف عن أبعاد السامة المعنویة، وکذلک تختلف حالة الجنس عن الأبعاد المعرفیة. فکلّما زادت السلامة الروحیة زادت السلامة الاجتماعیة. إنّ مسیرة الأربعین، بالنظر إلى ما تتمیّز به من خصائص، ومنها المشارکة الطوعیّة لأشخاص من مختلف طبقات المجتمع وبتعدّد مستویاتهم الاعتقادیّة، توفّر أرضیّةً مناسبةً لإیجاد التکاتف والتلاحم والمشارکة الاجتماعیّة، بما یمکّن من السیر فی طریق تعزیز الازدهار والقبول الاجتماعی. الکلمات المفتاحیة: السلامة الروحیة، السلامة الاجتماعیة، مسیرة الأربعین، المشارکون. أثر القوة الرمزیة لمسیرة الأربعین على السیاسة الخارجیة للجمهوریة الإسلامیة فی الشرق الأوسط ناصر بور حسن7 سعید دانشمند8 ملخّص: إنّ الطقوس الدینیة کعاشوراء والأربعین، توفّر للجمهوریة الإسلامیة مصدراً للقوة الناعمة والإقلیمیة. یحلّل هذا البحث، من منظور جدید، هذا الوجه من قوّة الجمهوریة الإسلامیة، وأنّه کیف تؤثر مسیرة الأربعین فی السیاسة الخارجیة للجمهوریة الإسلامیة. وتظهر النتائج أن مسیرة الأربعین هی مسارٌ دینیٌّ - تاریخیٌّ أساسیّ فی التشیّع، یتجاوز البعد. العقائدیّ للمذهب فحسب، ویتعدّى کونه مجرد. مراسم عزاءٍ، لیصبح ظاهرةً سیاسیّةً على الساحتین الإقلیمیّة والدولیّة، وقد تحوّل إلى وسیلة إعلامٍ دولیّةٍ شاملة، نجحت فی إحباط جزءٍ کبیرٍ من الهجمة الثقافیّة التی یشنّها العدوّ ضدّ الجمهوریّة الإسلامیّة. وقد تمکّنت الجمهوریّة الإسلامیّة الإیرانیّة، من خلال عرض قوّتها، من اتّباع سیاسة إبراز القوّة، إلى جانب القضایا العقائدیّة، وذلک من أجل مواجهة السیاسة العدائیّة التی ینتهجها الأعداء والمتمثّلة فی محاولات عزلها وإقصائها، وإفشالها. الکلمات المفتاحیة: القوّة الرمزیّة، مسیرة الأربعین، الجمهوریة الإسلامیة الإیرانیة، السیاسة الخارجیة، الشرق الأوسط. 1. أستاذ مساعد فی جامعة قم. 2 . عضو قسم الأخلاق وأسرار فی معهد أبحاث الحجّ والزیارة 3 . عضو قسم الأخلاق وأسرار فی معهد أبحاث الحجّ والزیارة 4 . عضو الهیئة العلمیة فی جامعة المصطفى العالمیة - مجمّع التعلیم العالی للعلوم الإنسانیة 5 . أستاذ مشارک فی علوم القرآن والحدیث - جامعة العلوم الإسلامیة الرضویة (المؤلف المسؤول) 6 . ماجستیر فی التفسیر وعلوم القرآن 7 . ماجستیر فی العلوم السیاسیة 8 . أستاذ مشارک فی العلوم السیاسیة، جامعة آیة الله بروجردی https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_232888_acb65c7b82557015e6fe48d1f63ece55.pdf

فصلنامه فرهنگ زیارت 14 55 2023 08 23 چکیده های انگلیسی مقالات 159 168 232890 FA Journal Article https://farhangziarat.hzrc.ac.ir/article_232890_ce1282f7f2c695671ada21032c72ca79.pdf